فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گسترش بیابان‌‌ها، یکی از مسائل مهم زیست‌محیطی است و تهدیدی جدی برای سلامت اکوسیستم‌ها به شمار می‌رود. این پدیده نه تنها به‌طور مستقیم بر تنوع زیستی تأثیر می‌گذارد، بلکه با افزایش فرسایش خاک و کاهش منابع آب، بر کشاورزی و معیشت جوامع محلی نیز اثرات منفی می‌گذارد. برای مقابله با این چالش، ضروری است، که وضعیت و روند بیابان‌زایی به‌دقت بررسی شده و راهکارهای مناسبی برای مدیریت آن ارائه شود. در این راستا، استفاده از مدل‌های تحلیلی می‌تواند به شناسایی عوامل مؤثر و اولویت‌بندی اقدامات پیشگیرانه و اصلاحی کمک زیادی نماید. مدل DPSIR که به بررسی نیروی محرکه، فشار، وضعیت، اثرات و پاسخ‌ها می‌پردازد، یکی از رویکردهای موثر در این زمینه است. در این پژوهش نیز، این موضوع با استفاده از این رویکرد و به کمک تهیه و توزیع پرسشنامه در مناطق موردمطالعه حومه شهرستان گرمسار (روستاهای چنداب، حسین آباد، کرک، چشمه نادی و احمد آباد) انجام گرفت. ابتدا، حجم نمونه برای نظرسنجی ساکنان با استفاده از فرمول کوکران محاسبه گردید. پایایی و روایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ بررسی شد. در این پژوهش 32 پاسخ شامل 7 مورد واکنشی و 25 مورد پیشگیرانه به منظور کنترل بیابان‌‌زایی و کاهش اثرات مربوطه شناسایی و اولویت بندی شد. در ادامه، نتایج به دست آمده از پرسشنامه‌‌ها توسط نرم‌‌افزار SPSS و با آزمون فریدمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. با توجه به نتایج، از دیدگاه جوامع محلی، "اشتغال‌‌زایی و معیشت جایگزین" و "انجام عملیات لایروبی سد" به ترتیب با میانگین رتبه 25.42 و 8.83، بیشینه و کمینه اهمیت را در میان انواع پاسخ های شناسایی شده برای کنترل بیایان زایی و کاهش اثرات مربوطه دارا می‌‌باشند. عملیاتی نمودن انواع پاسخ‌های واکنشی و پیشگیرانه در منطقه مبتنی بر اولویت‌‌ها، نقش مهمی در ارتقا سلامت زیست‌‌بوم و جلوگیری از گسترش بیابان‌زایی در منطقه دارد.