فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طوفان‌های تندری با ویژگی‌های دینامیکی و ترمودینامیکی خود، علاوه بر تأمین منابع آبی، می‌توانند خسارات زیربنایی و انسانی قابل‌توجهی ایجاد کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی الگوهای همدیدی مؤثر بر طوفان‌های تندری جنوب‌غرب ایران، که همرفت سازوکار غالب بارش‌های آن است، انجام شده است. با توجه به همزمانی دوره آماری مورد بررسی با سه چرخه خورشیدی اخیر، تلاش شده است تا تغییرات فراوانی وقوع طوفان‌های تندری در مراحل مختلف هر چرخه و همچنین تفاوت‌های آن از یک چرخه به چرخه دیگر، مورد دقت قرار بگیرد. در این راستا ، فراوانی طوفان‌های تندری در سه چرخه اخیر خورشیدی و ارتباط آن با لکه‌های خورشیدی بررسی و ۱۷۸ رخداد با روش‌های تحلیل عاملی و تحلیل کیفی نقشه‌های همدیدی تحلیل شد. نتایج نشان داد که فراوانی طوفان‌های تندری در طول چرخه‌های خورشیدی دستخوش نوسانات معنادار بوده و این تغییرات به‌ویژه در سال‌های متناظر با اوج فعالیت لکه‌های خورشیدی بارزتر است. به‌طور خاص، در سال 1990 با وجود ثبت 2296 لکه خورشیدی، تعداد رخدادهای طوفان تندری به 24 مورد کاهش یافت. در این دوره‌ها، سامانه‌های ترکیبی سودانی–مدیترانه‌ای بیشترین نقش را در شکل‌گیری طوفان‌ها داشته‌اند، در حالی‌که سامانه‌های سودانی، مدیترانه‌ای و جریانات مونسونی به‌طور مستقل نقش محدود‌تری داشته‌اند. در الگوی ترکیبی سودان – مدیترانه بدلیل ادغام زبانه‌های دو سامانه واچرخندی آفریقا و مهاجر، کم‌فشار سودانی جابجایی شرق‌سو تر داشته و بر خلاف الگوی کلی که از سمت غرب شبه جزیره عربستان حرکت می کند. در این الگو پس از عبور از بخش‌های جنوبی دریای سرخ در محدوده تنگه باب‌المندب وارد شبه‌جزیره عربستان می‌شود. وقتی هسته مرکزی کم‌فشار در محدوده‌ای بین ریاض و جنوب خلیج فارس قرار دارد طوفان‌های تندری بدلیل فرارفت رطوبتی فراوان از دریاهای جنوبی تشدید می‌شوند. در ترازهای میانی وردسپهر ناوه مدیترانه‌ای ضمن گسترش جنوب سوی قابل توجه، مرکز کم ارتفاع بریده با جابجایی جنوب سوی شدید در جنوب عراق استقرار پیدا می‌کند.