تأثیر الیسیتورهای متیل‏جاسمونات و سالیسیلیک‌اسید بر میزان تولید متابولیت‏های ثانویه و ظرفیت آنتی‏اکسیدانی گیاه کلپوره (Teucrium polium L.) در شرایط in vitro‏

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشگاه علامه طباطبایی

3 دانشگاه جامع علمی کاربردی

doi
10.22108/ijpb.2020.118410.1164
چکیده

کلپوره ( Teucrium polium L.)، گیاهی دارویی و متعلق به خانوادۀ نعناعیان است. بهره‏برداری بی‌رویۀ انسان از رویشگاه‌های طبیعی برای مصارف دارویی و پراکنش کم، این گیاه را در معرض خطر انقراض قرار داده است؛ در این راستا، استفاده از روش‏های زیست‌فناوری به‌شکل روش جایگزین در تولید متابولیت‌های دارویی مطرح است. در پژوهش حاضر، آزمایشی با هدف افزایش تولید متابولیت‏های ثانویه و ظرفیت آنتی‏اکسیدانی گیاه کلپوره با استفاده از الیسیتورهای متیل‌جاسمونات (MeJa) و سالیسیلیک‌اسید (SA) انجام شد. ریزنمونه‌های برگ از گیاهان چهارماهۀ رشد‌یافته در شرایط هیدروپونیک تهیه و در محیط‌کشت MS حاوی غلظت‏های 5/0، 1و 5/1 میلی‏گرم‌در‌لیتر هورمون‏های 2 و 4- دی‌کلروفنوکسی‌استیک‌اسید (2,4-D) و غلظت‏های 5/0، 1، 5/1 و 2 میلی‏گرم‌در‌لیتر بنزیل‌آمینوپورین (BAP) به‌طورمجزا و ترکیبی کشت شدند. کالوس‏های منتخب که دارای بیشترین درصد (100 درصد) کالوس‏زایی بودند (محیط‌کشت‌های MS حاوی غلظت‌های 5/1 و 2 میلی‏گرم‌در‌لیتر BAP) تحت‌تأثیر تیمارهای مجزای غلظت‏های صفر، 50 و 100 میکروگرم‌در‌لیتر الیسیتورهای متیل‏جاسمونات و سالیسیلیک‌اسید قرار گرفتند. پس‌از40 روز، محتوای ترکیبات فنلی، فلاونوئیدی و ظرفیت آنتی‏اکسیدانی کل آنها در قالب طرح آماری کاملاً تصادفی و در سه تکرار ارزیابی شد؛ در این آزمایش، بیشترین محتوای فنل کل و ظرفیت آنتی‏اکسیدانی نمونه‏ها در کالوس‌های تیمارشده با غلظت 100 میکروگرم‌در‌لیتر الیسیتور سالیسیلیک‌اسید و پس‌از‌آن، در غلظت 50 میکروگرم‌در‌لیتر الیسیتور متیل‌جاسمونات مشاهده شد که تفاوت معناداری نسبت با یکدیگر داشتند. در این آزمایش، مصرف 100 میکرو‏گرم‌در‌لیتر سالیسیلیک‌اسید در محیط‌کشت دارای 5/1 میلی‏گرم‌در‌لیتر BAP بیشترین تأثیر را بر محتوای فلاونوئید کل کالوس‌ها داشت؛ بنابراین، کاربرد غلظت‏های مناسب این الیسیتورها نقش مؤثری در افزایش ترکیبات مؤثرۀ دارویی گیاه کلپوره دارد.