تأثیر آشفتگی خاک ناشی از عملیات چوبکشی بر پوشش علفی کف جنگلهای هیرکانی (مورد پژوهی: جنگل آموزشی-پژوهشی خیرود)
نویسندگان
1 گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.
2 گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
doi
10.22059/jne.2026.409321.2880چکیده
عملیات چوبکشی مکانیزه از مهمترین عوامل آشفتگی در جنگلهای هیرکانی است که تغییرات فیزیکی و زیستی قابلتوجهی در کف جنگل ایجاد میکند. این پژوهش به بررسی تأثیر عملیات چوبکشی بر پوشش گیاهی علفی کف جنگل در بازة زمانی میانمدت میپردازد. این پژوهش در سال 1404 در جنگل آموزشی-پژوهشی خیرود انجام شد. چهار پارسل با سنین مختلف بهرهبرداری (۷، ۱۰، ۱۵ و ۲۰ سال) انتخاب و در هر پارسل، پلاتهای نمونهبرداری در مسیرهای چوبکشی با شدتهای مختلف تردد (کم، متوسط، زیاد و دپو) و مناطق شاهد مستقر شد. ویژگیهای فیزیکی خاک (جرم مخصوص ظاهری، مقاومت به نفوذ و درصد تخلخل خاک)، عمق و کیفیت لاشبرگ، شدت نور و پوشش گیاهی علفی مورد اندازهگیری قرار گرفت. شاخصهای تنوع زیستی سیمپسون، شانون-وینر، یکنواختی و مارگاف نیز محاسبه شد. نتایج نشان داد کوبیدگی خاک ناشی از تردد ماشینهای چوبکشی بهطور معنیداری باعث افزایش جرم مخصوص ظاهری خاک (تا ۶۲٪) و مقاومت به نفوذ (تا ۳ برابر) و کاهش تخلخل خاک (تا ۴۹٪)، عمق و کیفیت لاشبرگ میشود. تغییرات فیزیکی خاک و لاشبرگ همراه با افزایش ۵-۴ برابری نور دریافتی، منجر به تغییر ترکیب گونهای و ساختار جامعة علفی شد. تراکم گیاهان علفی در مسیرهای چوبکشی بهطور میانگین نزدیک به 2 برابر مناطق شاهد بود، اما این افزایش ناشی از غالبیت گونههای پیشرو و نورپسند است. بررسی شاخصهای تنوع زیستی نشان داد، پوشش گیاهی بهشدت تحت تأثیر عملیات چوبکشی است و تغییرات نور، لاشبرگ و کوبیدگی خاک از عوامل کلیدی در تغییر پوشش گیاهی علفی کف جنگل هستند.
