فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدیریت فضایی سرزمین در برابر مخاطرات محیطی و تغییر اقلیم، مستلزم ارزیابی یکپارچة آسیب‌پذیری و تاب‌آوری در سیستم‌های اکولوژیک -اجتماعی و نیز شناخت خصوصیت پویای این سیستم‌ها است. علی‌رغم وجود چارچوب و مدل‌های مفهومی متعدد در حوزة ارزیابی آسیب‌پذیری، فقدان مدل‌های جامع در تحلیل واکنش سیستم‌های زوجی در مقابل مخاطرات چندگانه و تعامل نقش مؤلفه‌های تأثیرگذار، محدودیت‌هایی در مدیریت فضایی سرزمین ایجاد نموده است. علاوه بر این، برخی ابهامات و خلأهای علمی قابل‌توجه در پژوهش‌های مرتبط با این حوزه، همچنان مرتفع نشده است. بررسی پیشینه تاب‌آوری گویای این است که تاکنون بیش از چند دهه از معرفی چرخة پانارکی می‌گذرد و طی این دوره، علی‌رغم کاربرد متعدد این مفهوم، استفاده از آن در مدل‌های آسیب‌پذیری-تاب‌آوری عمدتاً در قالب مفاهیم توصیفی و انتزاعی باقی‌مانده است. با تعمیم نظریة چرخة پانارکی بر سیستم‌های زوجی در معرض تهدید، استنباط می‌گردد برنامه‌ریزی سرزمین یک فرآیند پویا بوده و فاقد خصوصیت ایستایی است. در واقع سیستم‌های زوجی مکانیزم پویایی دارند که به‌صورت متمادی، چهار مرحلة «بهره‌برداری»، «حفاظت»، «رهاسازی» و «سازمان‌دهی مجدد» را طی می‌کنند. در این پژوهش با تلفیق رویکردهای مخاطره-ریسک و تاب‌آوری اکولوژیک، مد­ل­های مفهومی جامعی جهت ارزیابی یکپارچة آسیب‌پذیری-تاب‌آوری سیستم‌های زوجی، تدوین گردیده است؛ همچنین به‌منظور تصویرسازی تعاملات پیچیده بین اجزای سیستم‌های زوجی از مدل‌های دارای فرآیند و ساختارهای چندبعدی و غیرخطی نسبت به تنش‌ها بهره‌ گرفته است. نتایج به‌دست‌آمده، ملاحظات قابل‌توجهی در مدیریت پایدار سرزمین به‌ویژه در شرایط بحرانی که برنامه‌ریزان ملزم به اتخاذ تصمیمات آنی برای تقویت تاب‌آوری در نقاط بحرانی فضایی-زمانی هستند، ارائه می‌نماید.