فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در مواجهه با تحولات معرفتی و اجتماعی جهان معاصر، یکی از چالش‌های اساسی مطالعات قرآنی، دستیابی به الگویی کارآمد برای فهم هدایتی و مسئله‌محور قرآن کریم است. در این میان، تبیین «الگوی هندسه معرفتی قرآن» از منظر مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) می‌تواند چارچوبی منسجم و کاربردی برای کارآمدسازی تفسیر معاصر فراهم آورد. پژوهش حاضر با هدف تبیین مؤلفه‌های هندسه معرفتی قرآن و تحلیل نقش آن در ارتقای کارآمدی تفسیر تدبرمحور انجام شده است. این مطالعه با روش توصیفی–تحلیلی و با اتکا به بیانات مقام معظم رهبری، آیات قرآن، روایات اهل‌بیت (ع) و تفاسیر معتبر شیعه (المیزان، نمونه و مجمع‌البیان) سامان یافته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هندسه معرفتی قرآن در اندیشه مقام معظم رهبری بر سه مؤلفه بنیادین استوار است: جامعیت معرفتی در پوشش ابعاد عقلی، اخلاقی و عملی حیات انسانی؛ نظام‌مندی و انسجام معارف قرآنی در جهت جلوگیری از فهم گزینشی و سطحی؛ و محوریت هدایت به‌عنوان غایت نهایی و روح حاکم بر آموزه‌های قرآنی. این الگو، با تأکید بر تدبر، تقوا و پیوند معرفت و عمل، ضمن نفی تفسیر به رأی، زمینه استخراج الگوهای عملی برای هدایت فردی و اجتماعی را فراهم می‌سازد و تفسیر قرآن را از سطح فهم نظری به عرصه کاربست اجتماعی و تمدنی ارتقا می‌دهد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که الگوی هندسه معرفتی قرآن، با تکیه بر مبانی تفسیری مقام معظم رهبری، ظرفیت بالایی برای کارآمدسازی تفسیر معاصر، پاسخ‌گویی به نیازهای معرفتی جامعه اسلامی و تقویت نقش قرآن در هدایت اجتماعی و تمدن‌سازی اسلامی دارد.