تحریمهای بینالمللی و تأثیر آن بر کارویژه دولت در نظام حکمرانی محیطزیست ایران
نویسندگان
1 استاد روابط بینالملل دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 استادیار مطالعات منطقهای دانشکده بیمه اکو دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.22054/tssq.2026.72442.1388چکیده
تحریمهای اقتصادی بهعنوان شوکهای ساختاری، فراتر از انقباض مالی، کارویژههای نهادی دولت را در کشورهای هدف بازتعریف میکنند. پژوهش حاضر با هدف واکاویِ تأثیر تحریمهای بینالمللی بر تحولات ساختاریِ نظام حکمرانی محیطزیست ایران انجام شده است. روششناسی پژوهش مبتنی بر رویکردی ترکیبی شامل تحلیل مضمونِ اسناد کلیدی با نرمافزار MAXQDA، اعتبارسنجی یافتهها از طریق پنل خبرگان (تکنیک دلفی) و اولویتبندی استراتژیک در ماتریس اثر-عدمقطعیت است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که فشارهای ساختاری تحریم منجر به تغییر کارویژه نهادی دولت از یک «نهاد تنظیمگرِ اکولوژیک» به یک «دولت متکی بر رانتهای بومشناختی منابع پایه» شده است. بر اساس اولویتبندی خبرگان، سه پیشران بحرانی شناسایی گردید که آینده حکمرانی محیطزیست را در این شرایط شکل میدهند: ۱) استراتژی جایگزینی واردات و تخلیه منابع پایه جهت تأمین امنیت غذایی؛ ۲) عقبنشینیِ نهادی و مقرراتزداییِ ساختاری در توسعه صنعتی؛ و ۳) تله انزوای فناوری و انسداد دیپلماسی سازگاری. نتیجهگیری میشود که در چارچوب اقتصاد سیاسیِ معطوف به مدیریت بحران، هزینههای ناشی از تحریم بهصورت سیستماتیک به «بدهیهای زیست محیطی» تبدیل شدهاند؛ فرآیندی که اگرچه تابآوری کوتاهمدتِ اقتصاد را تضمین میکند، اما در بلندمدت زیرساختهای امنیت ملی و پایداری سرزمینی را با بحرانهای غیرقابلبازگشت مواجه خواهد ساخت.
