شناسایی پیامدهای پنهان مهندسی ذهن بر افکار و رفتار اجتماعی
نویسندگان
1 پسادکتری سیاستگذاری علم و فناوری، دانشکده مدیریت، اقتصاد و مهندسی پیشرفت، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران.
doi
10.22034/scs.2025.525478.1699چکیده
مهندسی ذهن بهعنوان رویکردی میانرشتهای، با بهرهگیری از یافتههای علوم شناختی، روانشناسی و علوم اعصاب، تلاش میکند سازوکارهای ذهن و مغز انسان را بشناسد و از طریق فناوریهای نرم نظیر رسانه، بر افکار، نگرشها و رفتارهای اجتماعی تأثیر بگذارد. اهمیت این موضوع در جهان امروز از آنروست که پیامدهای آشکار و پنهان مهندسی ذهن میتواند بر ساختارهای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی جوامع اثرات عمیقی برجای گذارد. هدف پژوهش حاضر شناسایی و دستهبندی پیامدهای پنهان مهندسی ذهن بر افکار و رفتار اجتماعی و ارائه چارچوبی تحلیلی برای فهم و مدیریت این پیامدها در سطح فردی و اجتماعی است. برای دستیابی به این هدف، دادههای پژوهش از طریق تحلیل محتوای متون تخصصی و منابع علمی گردآوری شد. سپس این دادهها با استفاده از روش تحلیل مضمون کدگذاری و دستهبندی شدند. در ادامه، مضامین اصلی استخراج و از طریق روشهای اعتبارسنجی، نتایج مورد تأیید قرار گرفت. یافتههای پژوهش شامل 54 مضمون سازماندهنده و 8 مضمون فراگیر است. این مضامین پیامدهای پنهان مهندسی ذهن را در حوزههایی چون ایجاد باور، تغییر باور، تغییر رفتار، نفوذ، مقابله با نفوذ، مشروعیت بخشیدن به نظامهای سیاسی، جهتدهی افکار عمومی و ایجاد تفاهم عمومی نشان میدهند. نتایج حاکی از آن است که مهندسی ذهن میتواند نقشی تعیینکننده در شکلدهی نگرشها و تصمیمگیریهای اجتماعی ایفا کند. بر این اساس، این پژوهش علاوه بر غنای نظری، پیشنهادهای کاربردی برای بهرهگیری مسئولانه از مهندسی ذهن در سیاستگذاریها ارائه میکند.
