فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

انقلاب اسلامی ایران پدیده‌ای نوظهور در عصر مدرن محسوب می‌شود. خروج از وضعیت انقلابی و تثبیت ارزش‌های جایگزین نیازمند ایده نهادسازی بود. نهادهای انقلابی به‌عنوان شکل جدیدی از نهادهای فعال در حوزه سیاستگذاری عمومی و حکمرانی ایران پساانقلاب، از متغیرهای مختلفی در زمینه تاسیس خود اثر پذیرفتند. مقاله حاضر شرایط تاریخی تاسیس نهادهای انقلابی اقتصادی در ایران پس از وقوع انقلاب اسلامی در دهه ۱۳۶۰ را بررسی می‌کند. هدف مقاله، شناسایی شرایط علّی و زمینه‌های تاریخی موثر بر شکل‌گیری این نهادها و تبیین منطق نهادی حاکم بر تاسیس آن‌هاست. پژوهش با تمرکز بر شش نهاد اقتصادی انقلابی شامل بنیاد مستضعفان، بنیاد مسکن، جهاد سازندگی، سازمان اقتصاد اسلامی ایران، ستاد اجرایی فرمان امام و کمیته امداد امام خمینی(ره) انجام شده است. روش تحقیق، مقایسه‌ای ـ کیفی و مبتنی بر تکنیک جبر بولی است که امکان تحلیل ترکیب‌های مختلف شروط علّی را فراهم می‌سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد تاسیس این نهادها متاثر از سه شرط مشترک بوده است: شکل‌گیری ائتلاف‌های حامی، ناتوانی رژیم پهلوی در حل مشکلات سیاستی، و تاکید و هشدار رهبر انقلاب در گفتار سیاسی. نتایج مقاله حاکی از آن است که نهادهای انقلابی اقتصادی به‌عنوان پاسخ‌های نهادی بدیل، نقش مهمی در بازتعریف حکمرانی اقتصادی و اجتماعی ایران پس از انقلاب ایفا کرده‌اند.