شیمی کلیک و جایزه نوبل 2022
نویسندگان
1 دانشکده شیمی، دانشگاه خوارزمی، کرج
2 مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران، تهران.
4 مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران
5 مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران
6 گروه شیمی آلی و نفت، دانشکده شیمی ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
doi
چکیده
در سال 2022 جایزه نوبل شیمی بهطور مشترک به بری شارپلس، مورتن ملدال، و کارولین برتوزی بهدلیل تلاشهایشان در حوزه «شیمی کلیک» اهدا گردید. برای ساده کردن واکنشهای سخت، شیمی کلیک در سال 2001 توسط شارپلس بهدنیای علم معرفی شد و به وسیلهی آن میتوان بهروش ساده، مولکولهای کوچک را در کنار یکدیگر قرار داد؛ لذا واژه کلیک برای آن بهکار برده میشود. شارپلس و ملدال بهصورت مستقل واکنش اتصال آلکین-سیکلوآلکین با آزید را طراحی کردند که در حضور کاتالیزور مس با راندمان بالا صورت میگیرد و بهصورت گزینشی تولید صد در صد یک محصول را در پی دارد. برتوزی واکنشهای کلیک را بهدنیای علوم زیستی اتصال داد و از آن برای واکنشهای بیواورتوگونال یا متعامد زیستی بهره گرفت. واکنشهای کلیک را میتوان در واکنشهای زیستی مربوط به سلولهای زنده بدون آسیبرسانی استفاده کرد. با توجه به دستاوردهای شیمی کلیک، میتوان چشمانداز روشنی را در شناخت و درمان سرطان متصور نمود. در این مقاله سعی شده است توضیحی ساده و کارآمد در مورد شیمی کلیک و برندگان جایزه نوبل شیمی 2022 ارائه شود.
