فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عنوان، در جایگاه یک پدیدة زبانی و نخستین مجرای ارتباطی میان نویسندة یک اثر با مخاطبان و همچنین به‌ عنوان مؤلفه‌ای‌که‌ در ‌نگاه اول، زمینه و موضوع هر اثری را باز­می‌تاباند، از اهمیت بسیاری برخوردار ‌است و‌ طبیعتاً این ارزشمندی و تأثیر بر روی ‌آثار حوزة ادبیات داستانی به علت بهره‌مندی از قابلیت‌های زیبایی‌شناختی و ظرافت‌های خاص‌ ادبی چشمگیرتر از سایر حوزه‌هاست. تحلیل عناوین از منظر زیبایی‌شناسی راه دستیابی به مجراهای متعددی از جمله حوزة مفاهیم، دلالت‌های زبانی، اشارت‌های نمادین و ... را پیش‌ روی خوانندگان می‌گشاید. از همین‌رو در این مقاله بر اساس روش‌ توصیفی – تحلیلی و بر مبنای مطالعات‌کتابخانه‌ای، عناوین‌50 اثر داستانی نوشته شده مابین سال‌های ‌1357 تا‌1380 از منظر زیبایی‌شناختی و در ساحت‌های سه‌گانة دستوری، موسیقیایی و واژگانی مورد بررسی قرارگرفته‌اند. نتایج حاصل از این پژوهش در ساحت دستوری حاکی از آن است‌ که‌ گروه‌های اسمی دوجزئی‌که عمدتاً به ‌صورت ترکیب‌های وصفی و اضافی در عناوین به‌ کار رفته‌اند، به علت تأثیرگذاری بیشتر در زمینه کشف ساختارهای معنایی و رمزی متن بیش‌ از سایر ساخت‌های دستوری در عناوین به‌ کار گرفته شده‌اند. از منظر موسیقیایی و در بخش موسیقی درونی، واج‌آرایی مصوت‌های بلند و سپس تکرار صامت‌های میانی و در بخش موسیقی معنوی نیز به ترتیب تلمیح و مجاز بیش‌ از سایر صنایع در عناوین داستانی به چشم می‌خورند که به نوبة خود در ایجاد توازن آوایی بیشتر، حسن تصویرآفرینی و در نهایت پیدایی زوایای زیبایی‌شناسانه مؤثر عمل کرده‌اند. از منظر لایة واژگانی نیز عناوین دارای رویکرد سیاسی – اجتماعی و سپس عناوین ذهنی و انتزاعی بیشترین بسامد را به خود اختصاص داده‌ و بدین‌گونه جلوه‌ای از ایدئولوژی‌های خاص نویسندگان و عواطف آن‌ها را به نمایش گذاشته‌اند.