تحلیل گفت‌و‌گومندی و چندصدایی در رمان طوبا و معنای شب بر اساس نظریة باختین

نویسندگان

1 گروه زبان وادبیات فارسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.

2 دانشجوی دوره دکتری، گروه زبان وادبیات فارسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.

3 گروه علوم اجتماعی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.

doi
10.22126/rp.2024.11101.1998
چکیده

بنابر نظریة منطق گفت‌و‌گوی باختین، گفت‌وگومندی در ذات یک اثر هنری نهفته است و از این نظر، هر اثر هنری که در بستر اجتماعی شکل می‌گیرد از این خصیصه بهره‌مند است. این نظریة برای خوانش متونی که پدیدآورندگانش با جزمیت و تک‌صدایی مخالف و در صدد ایجاد فضای گفتگویی با مخاطبان هستند، بیشترین کاربرد را دارد. شهرنوش پارسی پور، از نویسندگان برجستة ادبیات معاصر فارسی است که آثار بسیار ارزنده‌ای خلق کرده‌اند . میخاییل باختین در فضای تک‌صدای حاکم بر جامعه خود، ادبیات را عرصه‌ای برای انتقاد قرارداد و با ارائه نظریه گفتگومندی، پایه‌گذار برخی نظریه‌ها و رویکردهای نقدی و ادبی شد. متن ادبی به‌ویژه رمان، از دیدگاه باختین، محل تضارب آراء و اندیشه‌هایی است که شخصیت‌های اثر آن را نمایندگی می‌کنند. از مهم‌ترین موقعیت‌های جلوه‌گری چندصدایی و منطق مکالمه، وجود عنصر گفت‌وگو در این متون است. گرچه گفت‌وگو صرفاً نمی‌تواند با گفتگومندی یکی باشد، اما می‌تواند محلی برای ابراز چندصدایی متون ادبی تلقی گردد. در این مقاله بر اساس روش توصیفی- تحلیلی و شیوة کتابخانه‌ای به این مهم پرداخته‌شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که در این اثر گفتگومندی دارای بسامد بالایی است و بیشتر گفتگوها منطقی، مناظره‌ای و خاله زنکی است. در زمینه‌ی چند صدایی، غیر از صدای راوی یا نویسنده، صدای دیگر شخصیّت‌ها نیز به گوش می‌رسد و هیچ یک از صداها بر یکدیگر سلطه ندارند. در این مقاله تلاش می‌شود که نمودهای گفت‌و‌گو‌مندی و چندصدایی متن را استخراج و تأثیر هر یک از آنها در چندصداشدن متن نشان داده شود.

کلیدواژه‌ها