دیوان شرقی از مولفی غربی یا دیوان غربی از مولفی شرقی
نویسندگان
1 گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران
doi
چکیده
در ﭼﯿﺴﺘﯽ و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ اﻧﺪﯾﺸﻪهای داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ دﻧﯿﺎ ﺑﺎ ﺗﺨﺼﺺهای ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﻓﺮاوان ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ؛ اﻣﺎ ﭼﯿﺴﺘﯽ ﻋﻠﻢ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﮋوهشی و دﺳﺘﺎوردهای ﻋﻠﻤﯽ آنﭼﻨﺎن واﺑﺴﺘﮥ ﻋﻮاﻣﻞ دروﻧﯽ و ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺤﯿﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﯿﺴﺖ. ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺗﺮاوﺷﺎت ﻓﮑﺮی و اﺣﺴﺎﺳﯽ ﺣﮑﯿﻤﺎن، ﻋﺎرﻓﺎن، هنرﻣﻨﺪان و ﺷﺎﻋﺮان ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﺷﺮاﯾﻂ دروﻧﯽ و ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﺑﺎﺷﺪ و آن اﻧﺪازه اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در اﺣﺴﺎس، درک و ﺷﻨﺎﺧﺖ درون و ﺑﺮون همگرا ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﺎی ﻃﺮح ﭘﺮﺳﺶهای ﺑﺴﯿﺎری را ﻓﺮاهم ﻣﯽآورﻧﺪ. در اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﺎر ﺗﻼش ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ از ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ، ﺗﻌﺎﺑﯿﺮ و واژﮔﺎن در ﺷﻌﺮها ازآن جهت ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺻﻠﯽ ﺷﺎﻋﺮ و ﺑﺎﻃﻦ آنها ﭼﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ، ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﻣﯿﺎن آورده و ﭘﻠﯽ ﻣﯿﺎن ﻣﻌﻨﺎی ﻇﺎهری و آﻧﭽﻪ ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ، زده ﺷﻮد. هم راﺳﺘﺎ ﺑﺎ آن همگراﯾﯽ ﻣﯿﺎن ﻣﻔﺎهیم ﻋﻠﻤﯽ، ادﺑﯽ و ﻣﻌﻨﻮی ﺑﺎ ﺷﯿﻮه ای ﻧﻮ ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﻮی ﻣﯿﺎن دو ﺷﺎﻋﺮ اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪ، ﮔﻮﺗﻪ از آﻟﻤﺎن و ﺣﺎﻓﻆ از اﯾﺮان ﮐﻪ ﺑﺎ دو زﺑﺎن و ﻓﺮهنگ ﻣﺘﻔﺎوت و ﺑﯿﺶ از 500 ﺳﺎل اﺧﺘﻼف زﻣﺎﻧﯽ زﯾﺴﺘﻪاﻧﺪ، ﻧﺸﺎن از اﻣﮑﺎن ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻓﮑﺮی، ﻓﺮهنگی و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻓﺮاﺗﺮ از ﻣﺮزهای ﻗﺮاردادی دارد. ﮔﺮﭼﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ دو ﺑﺴﻨﺪه ﻧﮑﺮدﯾﻢ و ﺳﺮوده هاﯾﯽ از ﻣﻮﻻﻧﺎ، ﻋﻄﺎر و ﺳﻌﺪی را ﺷﺎهد ﻣﺜﺎل آوردﯾﻢ ﺗﺎ ﺑﻨﻤﺎﯾﯿﻢ ﮐﻪ همه ﺑﺰرﮔﺎن در ﭘﯿﺎﻟﻪ، ﻋﮑﺲ رخ ﯾﺎر دﯾﺪه اﻧﺪ. رخ ﯾﺎر را ﻋﺸﻖ ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ ﻧﻪ ﻣﺮز ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﻧﻪ ﻣﺮز ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻧﻪ ﭘﯿﺸﯿﻨﮥ ﻓﺮهنگی ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺪ؛ ﻧﻪ ﭘﺮوای زﻣﺎن دارد و ﻧﻪ ﭘﺮوای ﻣﮑﺎن. ﮔﺮﭼﻪ ﻋﻠﻢ ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ همگراﯾﯽ و ﭘﯿﻮﻧﺪی را ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽﮐﻨﺪ اﻣﺎ ﻋﺸﻖ، روح، ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ و اﻧﺪﯾﺸﮥ آدﻣﯿﺎن را ﺑﻪ هم ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺳﺎزد و اﺧﺘﻼف ها را ﮐﻨﺎر زده، همدلی ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﯽآورد. ازاﯾﻦرو همدلی را ﺑﺎ ﮔﻔﺘﮕﻮ آن هم ﺑﺎ زﺑﺎن ﻋﺸﻖ پیشنهاد ﮐﺮدﯾﻢ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺳﺎزوﮐﺎر آدﻣﯽ ﺑﻪ آراﻣﺸﯽ ﻣﻮﻋﻮد و رﺿﺎﯾﺘﯽ دروﻧﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﺑﺪ.