شناسایی پیشرانهای کلیدی بازآفرینی شهری اجتماعمحور در بافتهای تاریخی (مورد پژوهی: دفتر توسعه محلی سفلی شهر اصفهان)
نویسندگان
1
2
3
4
doi
10.82109/juep.2026.1234476چکیده
بافتهای فرسوده و ناکارآمد از چالشهای اصلی توسعه پایدار شهری در کشورهای در حال توسعهاند و با مسائلی چون فقر شهری، کمبود خدمات و زیرساخت، ناایمنی کالبدی و ضعف انسجام اجتماعی روبهرو هستند. در سالهای اخیر، بازآفرینی شهری اجتماعمحور با تأکید بر مشارکت ساکنان، توانمندسازی اجتماعات محلی و نقش نهادهای واسط، بهعنوان رویکردی مؤثر برای بهبود پایدار این محدودهها مطرح شده است. در این میان، دفاتر توسعه محله بهعنوان نهادهای تسهیلگر، نقشی کلیدی در جلب مشارکت محلی و پیشبرد فرایند بازآفرینی دارند.پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشرانهای کلیدی دفاتر توسعه محله در بازآفرینی اجتماعمحور بافتهای تاریخی انجام شده است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی با رویکردی ترکیبی است. دادهها از طریق پرسشنامه رضایت ساکنان گردآوری شد و حجم نمونه ۳۲۸ نفر تعیین گردید. همچنین مؤلفههای عملکردی دفاتر توسعه محله با استفاده از منابع نظری استخراج و توسط ۱۵ نفر از خبرگان با روش تحلیل ساختاری و نرمافزار MICMAC ارزیابی شدند. محدوده مورد مطالعه، محله تاریخی سفلی در منطقه ۱۵ شهر اصفهان است.یافتهها نشان میدهد که بازآفرینی در این محله صرفاً کالبدی نیست، بلکه ابعادی اجتماعی، نهادی و اقتصادی نیز دارد. دفتر توسعه محله در زمینههای نرمافزاری مانند آگاهسازی، ارتباط با ساکنان و تقویت بسترهای اجتماعی عملکرد نسبتاً مطلوبی داشته و تا حدی به افزایش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی کمک کرده است. با این حال، در حوزههای اجرایی و سختافزاری مانند تعریف پروژههای عملیاتی، جذب سرمایهگذار و تحقق نوسازی کالبدی، ضعف جدی مشاهده میشود. همچنین نتایج تحلیل خبرگان نشان داد که مدیریت یکپارچه شهری، جایگاه حقوقی دفتر توسعه محله و کیفیت برنامههای بازآفرینی از مهمترین پیشرانهای اثرگذار هستند. در مجموع، موفقیت بازآفرینی اجتماعمحور در این محله مستلزم تقویت هماهنگی نهادی، اجرای پروژههای محلهمحور و ایجاد سازوکارهای اقتصادی و حقوقی برای تسهیل نوسازی و جذب سرمایهگذاری است.
