از یافته تا دریافت؛ چالشها و فرصتهای باستانشناسی رایانشی بر اساس تجربیات فصل دوم بررسیهای باستانشناسی مریوان
نویسندگان
1 گروه باستانشناسی، دانشگاه کردستان، ایران.
2 کارشناس باستانشناسی اداره کل میراثفرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان
3 دانشجوی دکتری باستانشناسی پیش از تاریخ، دانشگاه تهران.
4 دانشآموخته کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه بوعلی سینا.
5 گروه زمینشناسی، دانشکده زمین شناسی، دانشگاه تهران.
doi
https://doi.org/10.71794/peb.2025.1208714چکیده
نوپا بودن باستانشناسی بهمثابه علم در مقایسه با علوم دیگر و چندوجهی بودن مسائل این رشته، بستری حاصلخیز برای ادغام و بهکارگیری علوم دیگر فراهم آورده است که در گرایشهای روزافزون باستانشناسی نمایان است. همه گرایشهای باستانشناسی بر سر بهکارگیری تکنیکها و مفاهیم علم داده متفقالقول هستند. دلیل این تمایل عمومی، پیشرفتها و دستآوردهای اخیر پیشگامان این عرصه در حل مسائل باستانشناسی است که قبلاً بسیار پیچیده و گاه ناممکن مینمود. بهکارگیری چنین روشهایی در مطالعات باستانشناسی مستلزم این است که پیشبینیها و اقدامات لازم از بخش میدانی پروژه به عمل آید. تعدد مسائل باستانشناسی، یکتایی میدان عمل و واقعیت غیرقابل تکرار بودن فعالیت میدانی چالشی بزرگ برسر راه پروژههای تحقیقاتی بهوجود آورده است که تهیه داده غیرقابلپردازش، ناقص یا نامتجانس، هزینه بر بازده بسیار بالا بهازای هر واحد داده، خطا و داده اشتباه تنها بخشی از مشکلات برسر راه پروژهها است. بااینکه تمام این مشکلات در مرحله کارگاهی بهوجود میآیند، بعدها و در مراحل مطالعاتی کشف میشوند. ریشه این مشکلات را میتوان در تفاسیر متفاوت از مفهوم و ماهیت «داده» دانست. بدونشک حالت ایدهآل این خواهد بود که باستانشناس تمام یافتههای موجود را ثبت کرده و بدین ترتیب نسخهای برابر اصل از بقایا را در فضای دیجیتال بازسازی کند؛ ولی از آنجا که از لحاظ نظری داده قابل استحصال از هر ابژه طبیعی بینهایت است و زمان پروژههای باستانشناسی محدود است؛ احتمال ثبت و ضبط تمامی دادههای مربوط به یافتههای باستانشناسی ناممکن بوده و به همین دلیل تمام پروژههای باستانشناسی ناچار از نادیده گرفتن بخش بسیار زیادی از دادههای مربوط به بقایایی هستند که با آن مواجه میشوند. موارد ذکرشده، از چالشهایی است که در فصل دوم از سلسله بررسیهای باستانشناسی مریوان سعی شد به بهترین نحو پاسخ داده شود. در مقاله پیشرو این چالشها بهترتیب زمانی به بحث گذاشته شده و راهحل فنی برای رفع آن چالش ارائه میشود.
