چالشهای حفاظت میدانی یافتههای باستانشناسی در ایران؛ تحلیل وضعیت موجود و راهکارهای بهبود
نویسندگان
1 دانشآموخته دکتری حفاظت و مرمت؛ کارشناس پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی ـ فرهنگی، تهران.
doi
https://doi.org/10.71794/peb.2025.1205687چکیده
ایران با دارا بودن بیش از یک میلیون اثر تاریخی ثبتشده، از غنیترین کشورهای جهان در حوزه میراث فرهنگی محسوب میشود. با این حال، حفاظت از یافتههای باستانشناسی در حین کاوشهای میدانی به دلیل چالشهای متعدد مدیریتی، محیطی، فنی و انسانی با مشکلات جدی مواجه است. این پژوهش با روش کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، به بررسی این چالشها و ارائه راهکارهای عملی میپردازد. یافتهها نشان میدهد که مهمترین چالشها شامل ضعف برنامهریزی یکپارچه، کمبود بودجه و نیروی متخصص، شرایط اقلیمی نامساعد (مانند شوری خاک و نوسانات دمایی)، روشهای نادرست حفاظت و مستندسازی، و عدم مشارکت جوامع محلی است. بهویژه، بخش عمدهای از آسیبهای واردشده به آثار در فاصله زمانی بین کشف تا انتقال به آزمایشگاهها رخ میدهد. برای بهبود این وضعیت، تدوین استانداردهای ملی حفاظت میدانی مبتنی بر اسناد بینالمللی (مانند منشور ونیز و لندن)، استفاده از فناوریهای دیجیتال برای مستندسازی، بهرهگیری از روشهای بومی سازگار با شرایط اقلیمی، و آموزش نیروهای محلی پیشنهاد میشود. همچنین، ایجاد بانک اطلاعاتی یکپارچه و تقویت همکاری میانرشتهای بین باستانشناسان، حفاظتگران و جوامع محلی ضروری است. این پژوهش بر لزوم تبدیل حفاظت میدانی به بخشی جداییناپذیر از برنامهریزیهای باستانشناسی و تخصیص منابع کافی برای صیانت از میراث فرهنگی ایران تأکید دارد.
