زمینشناسی، کانهزایی و زمینشیمی مادة معدنی و تودههای آذرین درونی محدودة شمال بهاریه، خاور کاشمر، شمالخاوری ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استاد، گروه زمینشناسی و گروه پژوهشی اکتشاف ذخایر معدنی خاور ایران، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 استاد، گروه زمینشناسی و گروه پژوهشی اکتشاف ذخایر معدنی خاور ایران، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22108/ijp.2022.132381.1266چکیده
محدودة اکتشافی شمال بهاریه در بخش مرکزی پهنة ماگمایی خواف- کاشمر- بردسکن (KKBMB) و خاور شهرستان کاشمر در استان خراسان رضوی است. این محدوده شامل رخنمونهایی از واحدهای آذرآواری و آتشفشانی است که تودههای ژرف (سینوگرانیت، گرانودیوریت) و نیمهژرف (مونزودیوریت، کوارتز مونزونیت و دیوریت پورفیری) در آنها نفوذ کردهاند. تودههای آذرین درونی در عنصرهای LREE (عنصرهای خاکی کمیاب سبک) و LILE (عنصرهای لیتوفیل بزرگیون) مانند K و Ba غنیشدگی و در عنصرهای HREE (عنصرهای خاکی کمیاب سنگین) و HFSE (عنصرهای با شدت میدان بالا) مانند Nb و Ti تهیشدگی نشان میدهند. این ویژگی از ویژگیهای ماگماهای پدیدآمده در پهنة فرورانش است. ناهنجاری اندک منفی Eu (89/0- 66/0=Eu/Eu*) نشاندهندة حضور پلاژیوکلاز در خاستگاه سنگ است. تهیشدگی از Nb نشاندهندة آلایش اندک ماگما با پوستة قارهای است. خاستگاه ماگمای سازندة این تودهها، ذوببخشی درجه پایین اسپینل لرزولیت گوشتة دگرنهاد در ژرفای نزدیک به 65 کیلومتری است. کانهزایی بهصورت رگه- رگچهای با روند شمالباختری- جنوبخاوری و شمالخاوری- جنوبباختری در راستای گسلها رخ داده است. دگرسانیهای پروپیلیتیک، سیلیسی، سریسیتی و آرژیلیک در محدوده گسترش دارد؛ بهگونهایکه پهنههای پروپیلیتیک و سیلیسی بهصورت هالهای در حاشیة رگه- رگچهها دیده میشوند. کانههای هیپوژن شامل پیریت، کالکوپیریت و اسپکیولاریت هستند و کالکوسیت، مالاکیت، آزوریت، گوتیت و اکسیدهای آهن از شمار کانیهای سوپرژن هستند. دو نوع رگه- رگچه را میتوان در این محدوده شناسایی کرد: (1) کوارتز+کالکوپیریت+اسپکیولاریت؛ (2) رگه- رگچههای غنی از اسپکیولاریت. مقدارهای فراوانی از عنصرهای مس (بیشینة 2 درصدحجمی)، سرب (بیشینة 61/0 درصدحجمی) و روی (بیشینة 2/0 درصدحجمی) در رگه- رگچههای با کوارتز+کالکوپیریت+اسپکیولاریت یافت میشود. محدودة شمال بهاریه بر پایة شواهدی مانند کنترل ساختاری سامانة کانهزایی، نوع دگرسانیها، ترکیب کانیشناسی مادة معدنی، شکل کانهزایی و ناهنجاری زمینشیمیایی احتمالاً همانند کانسارهای تیپ IOCG است.