زمین‏‌شناسی، کانه‏‌زایی و زمین‌شیمی مادة معدنی و توده‏‌های آذرین درونی محدودة شمال بهاریه، خاور کاشمر، شمال‏‌خاوری ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 استاد، گروه زمین‏‌شناسی و گروه پژوهشی اکتشاف ذخایر معدنی خاور ایران، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 استاد، گروه زمین‏‌شناسی و گروه پژوهشی اکتشاف ذخایر معدنی خاور ایران، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22108/ijp.2022.132381.1266
چکیده

محدودة اکتشافی شمال بهاریه در بخش مرکزی پهنة ماگمایی خواف- کاشمر- بردسکن (KKBMB) و خاور شهرستان کاشمر در استان خراسان رضوی است. این محدوده شامل رخنمون‏‌هایی از‏‌ واحدهای آذرآواری و آتشفشانی است که توده‏‌های ژرف (سینوگرانیت، گرانودیوریت) و نیمه‏‌ژرف (مونزودیوریت، کوارتز مونزونیت و دیوریت پورفیری) در آنها نفوذ کرده‌اند. توده‏‌های آذرین درونی در عنصرهای LREE (عنصرهای خاکی کمیاب سبک) و LILE (عنصرهای لیتوفیل بزرگ‌یون) مانند K و Ba غنی‏‌شدگی و در عنصرهای HREE (عنصرهای خاکی کمیاب سنگین) و HFSE (عنصرهای با شدت میدان بالا) مانند Nb و Ti تهی‌شدگی نشان می‏‌دهند. این ویژگی از ‏‌ویژگی‏‌های ماگماهای پدیدآمده در پهنة فرورانش است. ناهنجاری اندک منفی Eu (89/0- 66/0=Eu/Eu*) نشان‌دهندة حضور پلاژیوکلاز در خاستگاه سنگ است. تهی‌شدگی از Nb نشان‌دهندة آلایش اندک ماگما با ‌پوستة قاره‏‌ای است. خاستگاه ماگمای ‌سازندة این توده‏‌ها، ‌ذوب‌بخشی درجه پایین اسپینل لرزولیت گوشتة ‌دگرنهاد در ژرفای نزدیک به 65 کیلومتری است. کانه‏‌زایی به‌صورت رگه- رگچه‏‌ای با روند شمال‌باختری- جنوب‌خاوری و شمال‌خاوری- جنوب‌باختری در راستای گسل‏‌ها رخ داده است. دگرسانی‏‌های پروپیلیتیک، سیلیسی، سریسیتی و آرژیلیک در محدوده گسترش دارد؛ به‌گونه‌ای‌که پهنه‌های پروپیلیتیک و سیلیسی به‌صورت هاله‏‌ای در حاشیة رگه- رگچه‏‌ها دیده می‌شوند. کانه‏‌های هیپوژن شامل پیریت، کالکوپیریت و اسپکیولاریت هستند و کالکوسیت، مالاکیت، آزوریت، گوتیت و اکسیدهای آهن از شمار کانی‏‌های سوپرژن هستند. دو نوع رگه- رگچه را می‌توان در این محدوده شناسایی کرد: (1) کوارتز+کالکوپیریت+اسپکیولاریت؛ (2) رگه- رگچه‏‌های غنی از اسپکیولاریت. مقدارهای فراوانی از عنصرهای مس (بیشینة 2 درصدحجمی)، سرب (بیشینة 61/0 درصدحجمی) و روی (بیشینة 2/0 درصدحجمی) در رگه- رگچه‏‌های با کوارتز+کالکوپیریت+اسپکیولاریت یافت می‌شود. محدودة شمال بهاریه بر پایة شواهدی مانند کنترل ساختاری سامانة کانه‏‌زایی، نوع دگرسانی‏‌ها، ترکیب کانی‏‌شناسی مادة معدنی، شکل کانه‏‌زایی و ناهنجاری‏‌ زمین‌شیمیایی احتمالاً همانند کانسارهای تیپ IOCG است.