توالی سنگی، زمین‏‌شیمی و داده‏‌های ایزوتوپی Sr، Nd و Pb سنگ‏‌های آتشفشانی منطقة مرشون، شمال ابهر (زیرپهنة طارم- هشتجین)

نویسندگان

1 کارشناسی‏‌ارشد پترولوژی، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 دانشیار، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.22108/ijp.2021.128687.1231
چکیده

منطقة مرشون بخشی از زیرپهنة ماگمایی طارم- هشتجین در پهنة البرز باختری- آذربایجان به‌شمار می‌رود. این منطقه دربرگیرندة توالی آتشفشانی- رسوبی ائوسن، شامل تناوب توف‏‌ و گدازه‏‌های اسیدی و حد واسط است که توده‏‌های گرانیتوییدی ائوسن بالایی آنها را قطع کرده‏‌اند. بررسی‌های سنگ‏‌شناسی و رده‏‌بندی شیمیایی گدازه‏‌های این مجموعه نشان‌دهندة ترکیب بازالت‌آندزیتی، آندزیت، داسیت، ریوداسیت و ریولیت برای این سنگ‏‌هاست. این سنگ‏‌ها سرشت کالک‏‌آلکالن پتاسیم بالا دارند. در نمودارهای بهنجارشده عنصرهای کمیاب نسبت به ترکیب گوشتة اولیه، این سنگ‏‌ها الگوی مشابهی دارند که می‏‌تواند نشان‌دهندة ارتباط زایشی آنها باشد. این نمودارها آنومالی مثبت LILE را همراه با بی‏‌هنجاری منفی عنصرهای HFSE نشان می‏‌دهند. الگوی عنصرهای خاکی کمیاب بهنجارشده نسبت به ترکیب کندریت الگویی نسبتاً پرشیب تا کم‏‌شیب و غنی از LREE با نسبت بالای LREE/HREE را نشان می‌دهد که در آن نسبت‌های (La/Yb)N و (La/Sm)N به‏‌ترتیب برابربا 1/30- 8/3 و 25/8- 2/1 هستند. داده‏‌های ایزوتوپی Sr (70622/0- 70485/0 87Sr/86Sr=)، Nd (512733/0- 512695/0 43Nd/144Nd=) و Pb (206Pb/204Pb، 207Pb/204Pb و 208Pb/204Pb به‏‌ترتیب برابربا 743/18- 803/18، 5938/15- 6112/15 و 8138/38- 0721/39) نشان‌دهندة نقش غالب گوشته در پیدایش این سنگ‏‌های حد واسط هستند. مجموعه اطلاعات به‌دست‌آمده از بررسی‌های صحرایی، سنگ‏‌شناختی، زمین‏‌شیمی، ایزوتوپی و نمودارهای تمایز محیط‏‌های زمین‏‌ساختی نشان می‏‌دهند گدازه‏‌های حد واسط- اسیدی منطقة مرشون در ارتباط با گوشتة سنگ‌کره‌ای غنی‏‌شده زیرقاره‏‌ایِ مرتبط با فرورانش و احتمالاً در ارتباط با فرایند جدایش و فرورفتن بخش زیرین سنگ‌کره‌ پدید آمده‏‌اند.