صلاحیت جهانی دادگاههای ایران در حقوق بینالمللی کیفری
نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
3 دانشجوی دکتری حقوق بینالملل عمومی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
doi
10.22059/jplsq.2022.332271.2915چکیده
«اصل صلاحیت جهانی» که سالهاست در حقوق کیفری بینالمللی بهکار گرفته میشود، میتواند بهعنوان سازوکاری مهم، مکمل تحقق عدالت بینالمللی باشد، چراکه علاوهبر تکمیل صلاحیت دادگاههای کیفری بینالمللی، وسیعترین دامنة صلاحیتی را برای دادگاههای ملی در جهت مقابله با جنایات مهم بینالمللی مانند نسلکشی، جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی، تضمین میکند و متهمان آن را با این استناد که چنین جنایاتی به نظم عمومی بینالمللی آسیب میرساند، تحت تعقیب قرار دهد. اساساً سه مرحلة ضروری برای اجرای این اصل نیاز است: وجود یک زمینة خاص برای صلاحیت جهانی، تعریف کاملاً واضح از جنایت و عناصر سازندة آن و روشهای ملی اجرای قانون که به مراجع قضایی ملی اجازه میدهد صلاحیت خود را در مورد این جنایات اعمال کنند. بنابراین دادگاههای ملی زمانی میتوانند صلاحیت جهانی را اعمال کنند که دولت مقرراتی را اتخاذ کند و اعمال آن را مجاز بداند. ازاینرو پرسش اساسی در پژوهش حاضر این است که چگونه در پرتو این اصل مهم و سازنده، دادگاههای ایران میتوانند از صلاحیت جهانی برخوردار شوند و این کشور معتقد به کدام نوع از انواع صلاحیتهای جهانی است؟ پاسخ به این پرسش را میتوان در قوانین عام (مواد 3 تا 9 ق.م.ا) و مقررات خاص مانند «لایحۀ رسیدگی به جرائم بینالمللی» جستجو کرد. بدینترتیب این پژوهش ضمن مطالعة توصیفی-تحلیلی اصل صلاحیت جهانی، قانون مجازات اسلامی و همچنین سایر مقررات مربوط، صلاحیت جهانی دادگاههای ایران در پهنة حقوق کیفری بینالمللی را بررسی میکند.
