الگوپذیری عرفا از کلام امیرالمومنین(ع) با تکیه بر حکمتهای نهجالبلاغه
نویسندگان
1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم.(نویسنده مسئول)
doi
چکیده
چکیدهبینامتنیت یکی از روشهای مشهور تاثیرپذیری بین متون است. ادبا در محورهای گوناگون از این روش بهره بردهاند. در ایران از نضج گرفتن نثر عرفانی، توجّه به کلام امیرالمؤمنین علیه السلام مشهود است. آنها امامعلی علیه السلام را بهعنوان خاتم الاولیا، اسوه حسنة آموزههای عرفانی در وصول به حق میدانستند. طبیعتاً کلام امام علیه السلام نیز سرمشق آنان در بیان تعالیم کاربردیشان به مریدان تلقّی میشد. در این نوشتار که به روش تحلیلی- توصیفی با شیوه بینامتنیت و تکیه بر دادههای کتابخانهای به نگارش درآمده تأثیر سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام به ویژه در بخش حکمتها بر سه متن شاخص عرفانی: کشفالمحجوب (قرن پنجم)، اسرارالتّوحید(قرن ششم)، تذکرهالاولیا(قرنهفتم) مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه بررسی نشان میدهد عرفا هم در صورت هم در محتوا کلمات امام علی علیه السلام را سرمشق خویش قرار داده در چهار محور الف)مفهومی و مضمونی؛ ب)بلاغی(تصویر سازی)؛ پ)موسیقایی(سجع، موازنه)؛ ت)ایجاز و اعجاز زبانی ازکلام ایشان تأثیر پذیرفتهاند. آنان در چهار محور فوق با بهرهگیری از مضامین نهجالبلاغه مضمونسازی کردهاند؛ از تصاویر آن باهدف ملموستر کردن موضوع ساخته؛ در اعجاز زبانی با تأسّی به کلام امیرالمؤمنین علیه السلام به ویژه در حکمتها،آموزههای عرفانی خود را در قالب جملات کوتاه و نوعاً مسجّع بیان داشتهاند تا هم تأثیرگذارتر باشد و هم حفظ آن در سینه سالک، سهلتر گردد.
