فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئله محوری، بررسی میزان همگرایی و واگرایی دو نظام فکری کانت و حکمت عملی امام علی ‌علیه السلام‌ در مفاهیم بنیادینی چون اراده نیک، امر مطلق، تکلیف، نیت، عقل و جایگاه دین در حوزه اخلاق است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده‌ها با مطالعه کتابخانه‌ای متون اصلی کانت (مانند «بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق» و «دین در محدوده عقل تنها») و نهج‌البلاغه استخراج و تحلیل مقایسه‌ای شده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود شباهت‌های ظاهری در تأکید بر اهمیت نیت، تکلیف و ارزش ذاتی انسان، تفاوت‌های بنیادینی میان این دو دیدگاه وجود دارد. مهم‌ترین علت این تفاوت‌ها، ریشه در «انسان‌محوری» و «خودبنیادی عقل» در نظام کانت در مقابل «خدا محوری» و «وحیانی بودن اخلاق» در منظومه فکری نهج‌البلاغه دارد. این تقابل مبانی، به تفاوت در تعریف «امر مطلق» عقل‌بنیاد با «امر الهی» وحی‌بنیاد، نگاه به منشأ تکلیف و نیز جایگاه «سعادت» و «قیامت» در انگیزش و غایت‌بخشی به فعل اخلاقی منجر شده‌است. نتیجه کلی حاکی از آن است که اگرچه اخلاق کانت در عرصه وظیفه‌گرایی عقلانی و ارائه معیاری جهان‌شمول دستاوردهای بزرگی دارد، اما نظام اخلاقی نهج‌البلاغه با داشتن پشتوانه متافیزیکی مستحکم، انگیزش و غایت‌شناسی متعالی، از جامعیت، و کارآمدی عملی بیشتری در هدایت زندگی فردی و اجتماعی برخوردار است.