تحلیل انتقادی نظریههای اخلاقی زیست محیطی: ارائه نظریههای اخلاقی اسلامی
نویسندگان
1 دانشجوی دكتری، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 مربی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی دانشگاه زابل، زابل، ایران (نویسنده مسؤول)
doi
10.22037/bioeth.v6i20.13949چکیده
مسائل و مشکلات زیست محیطی در عصر حاضر باعث شده تا راهبردهای نرم افزاری (بررسی رفتارهای اخلاقی در حوزه محیط زیست) در کنار راهکارهای سخت افزاری (تولید تکنولوژی های دوستدار محیط زیست) برای حل این مسائل مورد توجه قرار گیرند. از سویی دیگر، تحولات اخیر در نظریه های رفتاری، امیدواریهایی برای فهم مناسب رفتارهای اخلاقی انسانی در ارتباط با محیط زیست به وجود آورده است. در این پژوهش كه به شیوه مطالعه تحلیلی ـ انتقادی صورت گرفته، تلاش بر آن است تا ضمن تشریح و مرور انتقادی نظریههای غربی رفتار اخلاقی در حفاظت از محیط زیست، نظریات اخلاقی متفکران و اندیشمندان اسلامی نیز ارائه گردد. نظریههای مختلفی از سوی اندیشمندان غربی برای تشریح رفتارهای اخلاقی و غیر اخلاقی انسانها در ارتباط با محیط زیست ارائه شده است، از قبیل نظریه کنش علّی (رفتار هدفمند)، رفتار برنامهریزیشده، الگوی اجتماعی ـ روانشناسی رفتار نوعدوستانه شوارتز و نظریه ارزش ـ عقیده ـ هنجار استرن. علیرغم نشر و به کارگیری زیاد این نظریات رفتاری، این نظریات به دلیل غفلت از ورود متغیرهای اخلاقی، از قبیل هنجارهای اخلاقی و جهتگیریهای ارزشی، مورد نقد میباشند. از سوی دیگر، اندیشمندان اسلامی و ایرانی در این زمینه نظریاتی ارائه دادهاند که به نظر میرسد سازگاری بیشتری با اخلاقیات و روحیات جوامع اسلامی دارد. در این پژوهش به برخی از این نظریات اسلامی اشاره شده است. پیشنهاد میشود تا محققان اسلامی فعال در حوزههای فلسفه اخلاق و روانشناسی اخلاق، تلاش بیشتری جهت استخراج نظریههای رفتاری از منابع اسلامی داشته باشند و ضمن به کارگیری این نظریات در تحقیقات میدانی و اصلاح ساختاری آنها، قدرت پیشبینی آنها را بهبود دهند.
