رتبهبندی راهبردهای بهینه برای کسبوکارهای کتاب الکترونیکی در ایران
نویسندگان
1 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
doi
10.22059/jlib.2026.405722.1802چکیده
هدف: هدف این پژوهش، رتبهبندی راهبردهای بهینه برای کسبوکارهای کتاب الکترونیکی در ایران با استفاده از الگوی تعیین راهبرد دیوید است.روش پژوهش: این پژوهش با تکیه بر الگوی تعیین راهبرد دیوید و با رویکرد ترکیبی انجام شده است. جامعۀ پژوهش، همه کسبوکارهای فروش کتاب الکترونیکی در ایران بود که ساختار و اجزای یک کسبوکار را دارا بودند که 26 کسبوکار را شامل شد و تمامشماری گردید. برای کشف نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید، راهبردهای بهینه در هر یک از موقعیتهای راهبردی و اولویتگذاری آنها از ابزار مصاحبه و روش تحلیل محتوای کیفی جهت مقولهبندی استفاده شد. برای نمرهگذاری مؤلفههای ماتریسهای ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، ماتریس سوات و ماتریس کمّی، فایل ماتریسها ارسال و با گفتگوی تلفنی نمرات مدنظر آنها برای هر مؤلفه کسب گردید. یافتهها: طبق نتایج، بیاعتمادی ناشران نسبت به سوءاستفاده کسبوکارهای کتاب الکترونیکی از فایل کتابها مهمترین تهدید این کسبوکارهاست که غلبه قابلتوجهی بر وزن قوتها، ضعفها و تهدیدهای دیگر داشت. همچنین کمبود سرمایه، نبود تسهیلات تولید و توسعه محتوا، کوچک بودن کسبوکار بزرگترین ضعف، زیرساخت نرمافزاری مناسب بزرگترین قوت، و افزایش مداوم هزینه تولید، طراحی، چاپ و توزیع کتب چاپی بزرگترین فرصت شناخته شد. همچنین طبق یافتهها، راهبرد بازاریابی توسعه محصول یا خدمت (16/8) و بازاریابی کسبوکار به کسبوکار (12/8) مشترکاً در رتبۀ اول، راهبرد بازاریابی برتری عملیاتی کیفیتمحور (74/7) در رتبۀ دوم، راهبرد بازاریابی کسبوکار به مصرفکننده (69/7) در رتبۀ سوم، و راهبرد بازاریابی تنوعگرا یا اجتماعی (13/6) در رتبۀ چهارم قرار گرفت.نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که موفقیت در این حوزه مستلزم رفع نگرانیهای امنیتی ناشران، بهبود تجربه کاربری اپلیکیشنها، و تنوعبخشی به خدمات و پشتیبانی است. این نگرانی درواقع دربارۀ امنیت فایلهاست و بخش بزرگی از آن ناشی از بیاعتمادی، ترس از نشر اثر با حفظ محتوا و تغییر شکل، و نبود زمان و چارچوبهای منسجم برای پیگیری حقوقی است. کمبود سرمایه نیز دال بر عدم ورود حرفهای به این حوزه است که خود را در درخواست تسهیلات تولید و توسعه محتوا و کوچکمقیاس ماندن کسبوکار نشان داده است و در نقاط قوت نیز عموماً بر ارزش شبکه و ضریب نفوذ اینترنت و شبکههای اجتماعی بین مردم حساب شده است. همچنین به نظر میرسد هرگونه افزایش هزینه تولید آنالوگ به واسطه قیمت ارز یا رکود تورمی میتواند فرصت مناسبی برای توسعه این نوع کسبوکار برای ناشران باشد.