رتبه‌‎بندی راهبردهای بهینه برای کسب‌وکارهای کتاب الکترونیکی در ایران

نویسندگان

1 گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

3 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jlib.2026.405722.1802
چکیده

هدف: هدف این پژوهش، رتبه‎بندی راهبردهای بهینه برای کسب‌و‌کارهای کتاب الکترونیکی در ایران با استفاده از الگوی تعیین راهبرد دیوید است.روش پژوهش: این پژوهش با تکیه بر الگوی تعیین راهبرد دیوید و با رویکرد ترکیبی انجام شده است. جامعۀ پژوهش، همه کسب‌وکارهای فروش کتاب الکترونیکی در ایران بود که ساختار و اجزای یک کسب‌وکار را دارا بودند که 26 کسب‎وکار را شامل شد و تمام‌شماری گردید. برای کشف نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید، راهبردهای بهینه در هر یک از موقعیت‌های ‌راهبردی و اولویت‌‎گذاری آنها از ابزار مصاحبه و روش تحلیل محتوای کیفی جهت مقوله‌‎بندی استفاده شد. برای نمره‌‎گذاری مؤلفه‌های ماتریس‌های ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، ماتریس سوات و ماتریس کمّی، فایل ماتریس‎ها ارسال و با گفتگوی تلفنی نمرات مدنظر آنها برای هر مؤلفه کسب گردید. یافته‌ها: طبق نتایج، بی‌اعتمادی ناشران نسبت به سوء‌استفاده کسب‎وکارهای کتاب الکترونیکی از فایل کتاب‎‌ها مهم‌ترین تهدید این کسب‌وکارهاست که غلبه قابل‌توجهی بر وزن قوت‎ها، ضعف‎ها و تهدیدهای دیگر داشت. همچنین کمبود سرمایه، نبود تسهیلات تولید و توسعه محتوا، کوچک بودن کسب‌وکار بزرگ‎ترین ضعف، زیرساخت نرم‌افزاری مناسب بزرگ‎ترین قوت، و افزایش مداوم هزینه تولید، طراحی، چاپ و توزیع کتب چاپی بزرگ‎ترین فرصت شناخته شد. همچنین طبق یافته‎ها، راهبرد بازاریابی توسعه محصول یا خدمت (16/8) و بازاریابی کسب‌وکار به کسب‌وکار (12/8) مشترکاً در رتبۀ اول، راهبرد بازاریابی برتری عملیاتی کیفیت‌محور (74/7) در رتبۀ دوم، راهبرد بازاریابی کسب‌وکار به مصرف‌کننده (69/7) در رتبۀ سوم، و راهبرد  بازاریابی تنوع‌گرا یا اجتماعی (13/6) در رتبۀ چهارم قرار گرفت.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که موفقیت در این حوزه مستلزم رفع نگرانی‌های امنیتی ناشران، بهبود تجربه کاربری اپلیکیشن‌ها، و تنوع‌بخشی به خدمات و پشتیبانی است. این نگرانی درواقع دربارۀ امنیت فایل‎هاست و بخش بزرگی از آن ناشی از بی‎اعتمادی، ترس از نشر اثر با حفظ محتوا و تغییر شکل، و نبود زمان و چارچوب‎های منسجم برای پیگیری حقوقی است. کمبود سرمایه نیز دال بر عدم ورود حرفه‎ای به این حوزه است که خود را در درخواست تسهیلات تولید و توسعه محتوا و کوچک‎مقیاس ماندن کسب‎وکار نشان داده است و در نقاط قوت نیز عموماً بر ارزش شبکه و ضریب نفوذ اینترنت و شبکه‎های اجتماعی بین مردم حساب شده است. همچنین به نظر می‎رسد هرگونه افزایش هزینه تولید آنالوگ به واسطه قیمت ارز یا رکود تورمی می‎تواند فرصت مناسبی برای توسعه این نوع کسب‎وکار برای ناشران باشد.