شناسایی و اعتبارسنجی پیامدهای پیوستن ایران به معاهدات بینالمللی حقمؤلف: رویکرد دلفی
نویسندگان
1 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
2 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
3 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
4 دانشکده تمدن و مطالعات جهان، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، تهران، ایران.
5 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
doi
10.22059/jlib.2025.403196.1795چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اعتبارسنجی پیامدهای پیوستن ایران به معاهدات بینالمللی حقمؤلف انجام شد.روش پژوهش: این پژوهش کاربردی و کیفی است. با روش فراترکیب (الگوی سندلوسکی و باروسو)، ۵۱ منبع شناسایی شد. یافتهها با کدگذاری باز استخراج، سپس به مفاهیم دستهبندی و در نهایت در قالب مقولهها سازماندهی شدند. از فراترکیب برای شناسایی مفاهیم ومقولهها و از روش دلفی برای اعتبارسنجی آنها استفاده گردید. اعتبارسنجی پیامدها با دلفی در دو دور انجام شد. جامعه پژوهش۲۳ نفر از ناشران، متخصصان کپیرایت، تولیدکنندگان نرمافزار، طراحان بازی، توسعهدهندگان وب و فعالان هنری بود و دادهها با میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات تحلیل شدند.یافتهها: با روش فراترکیب، ۳۶ مفهوم در ۱۰ مقوله اقتصادی، ۸۱ مفهوم در ۱۹ مقوله فرهنگی، ۱۶ مفهوم در ۵ مقوله سیاسی و ۱۴ مفهوم در ۲ مقوله حقوقی استخراج شد. دور نخست دلفی نشان داد که اکثر مقولهها میانگین بالای 4 و ضریب تغییرات پایین داشتند. مقولههای «وابستگی اقتصاد فرهنگ به آثار بینالمللی رایگان»، «تقویت سلطه فرهنگی غرب»، «آسیبهای اقتصادی به صنایع خلاقه»و «کاهش آثار ترجمهای» کماهمیت و «فراهمشدن مقدمات پیوستن به سازمان تجارت جهانی»، «حضور در بازارهای جهانی»و «حمایت قضایی و حقوقی از حقوق پدیدآورندگان» بیشترین اجماع را داشتند. در دور دوم، اکثر مقولهها به آستانه اجماع رسیدند، اما مقولههای «تقویت سلطه فرهنگی غرب»، «افت کیفیت آثار تولیدی به علت کاهش دسترسی به آثار بینالمللی»، «کاهش آثار ترجمهای» و «الزام کشور به حمایت از آثار خارجی» رد شدند.نتیجهگیری: الحاق ایران به معاهدات بینالمللی حقمؤلف فرصتهایی مانند رشد اقتصادی، تقویت صنایع فرهنگی و ارتقای روابط بینالمللی ایجاد میکند، هرچند چالشهایی همچون افزایش هزینهها و سلطه فرهنگی نیز محتمل است. بهرهبرداری مؤثر نیازمند سیاستگذاری هوشمندانه و توجه به ملاحظات بومی است.
