فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

صیانت از حقوق زوجین پس ازانحلال نکاح، از اهداف مهم شریعت اسلامی است که سازوکارهایی برای آن پیش‌بینی شده است. دستور قرآنی به «اشهاد» دوشاهد عادل درآیه 2 سوره طلاق،یکی ازاین سازوکارهاست که نقش وحکم آن،محور اختلافات بنیادین فقهی-تفسیری میان امامیه واهل سنت بوده است.این مقاله باروش توصیفی-تحلیلی ومبتنی برمنابع تفسیری وفقهی، به بررسی تطبیقی این اختلافات باتمرکزبرنقش اشهاد درصیانت ازحقوق می‌پردازد.پرسش اصلی آن است که چگونه تفاسیر متفاوت از متعلق، دلالت و به ویژه «شرطیت» اشهاد، بر کارایی آن در حفظ حقوق و استحکام خانواده تأثیر می‌گذارد یافته‌ها نشان می‌دهد اشهاد دارای کارکردهای مهم اثباتی(جلوگیری از انکار، تثبیت حقوق مالی ونسبی) و پیشگیرانه/اصلاحی (کاهش طلاق‌های شتاب‌زده،امکان وساطت) استفقه امامیه با استناد قوی به ظاهر آیه،سیاق تشریعی سوره طلاق،و سنت قطعی اهل بیت(ع)، اشهاد را«شرط صحت» طلاق (و واجب)اما مستحب دررجوع می‌داند؛دیدگاهی که هر دو کارکرداشهاد را به نحو احسن محقق ساخته وبامقاصدشریعت(کاهش طلاق وتسهیل رجوع)کاملاً همسوست.در مقابل،جمهور اهل سنت با تکیه بر قیاس (بر بیع)، برخی روایات و عمل، اشهاد را غالباً مستحب و غیرشرطی دانسته و کارکرد آن را عمدتاً توثیقی و برای قطع نزاع می‌دانند،که این امر از ظرفیت پیشگیرانه آن می‌کاهد.تحلیل ادله،انسجام وقوت مبانی دیدگاه امامیه وتأثیر عمیق آن بر صیانت عملی از حقوق راآشکار می‌سازد.