فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اصطلاح «تمییز» در لسان فقیهان و حقوقدانان همواره فارق بین دو دسته کودکان است. اما ضابطه و ملاک تشخیص تمییز کودکان چیست؟ در این پژوهش با روش تحقیقِ کاربردی - توصیفی و کتابخانه‌ای و با توجه ‌به بررسی فقه مذاهب خمسه، برای تمییز دو معیار «سِنّی» و «شناختی» بیان شده است. با این‌ وجود ضابطه اساسی در تعیین و تشخیص تمییز، معیار شناختی است که بر اساس آن کودک به درک ماهیت افعال، حسن و قبح امور، سود و زیان خود نایل می‌شود. فقیهان عامه بیشتر سن هفت‌سال را آغاز سن تمییز می‌دانند؛ همچنین در برخی از قوانین وضع‌شده همین سن ملاک عمل قرار گرفته است. در روایات به جنبه تعلیم حلال و حرام و آغاز یادگیری کودک در سنین هفت تا ده‌سال اشاره شده است. مجموع لسان فقیهان و روایات میزان درک و شعور کودک را ملاک می‌داند؛ اما ازآنجاکه تشخیص این موضوع از یک‌سو مشکل و از کودکی به کودک دیگر متفاوت است، از طرف دیگر قانون‌گذاری در این‌باره یک ملاک واحد را می‌طلبد؛ درنتیجه - با حفظ معیار شناختی به‌مانند ماده ۹۱ ق.م.ا - سن هفت‌سال در عبادات و سن ده‌سال در معاملات آغاز سن تمییز خواهد بود؛ از این‌رو «عبادات کودک شرعیت دارد»؛ ولی ازآنجاکه دربارۀ تبعات اجتماعی عمل خود درکی ندارند، بر اساس مواد ۱۲۱۲ و ۱۲۱۵ قانون مدنی معاملات آنها - جز تملک بلاعوض - باطل و بی‌اثر است در امور جزئی نیز به همین دلیل و بر اساس ماده ۱۴۶ و مفاد ماده ۹۱ ق.م.ا کودکان مبرا از مسئولیت کیفری هستند.