جریانهای دانشی مؤثر بر خلق دانش توسط زنان تأثیرگذار: شناسایی ابعاد و مؤلفههای کلیدی
نویسندگان
1 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان، ایران.
2 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان، ایران
3 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان، ایران
4 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان، ایران
doi
10.22059/jlib.2025.404264.1800چکیده
هدف: با توجه به ضرورت شناسایی و ترویج الگوهای خلق دانش توسط زنان تأثیرگذار و به منظور بهرهگیری از تجربیات جهانی در تبیین وضعیت زنان در ایران، پژوهش حاضر با روش فراترکیب و با مرور مطالعات بینالمللی، درصدد شناسایی ابعاد و مؤلفههای جریانهای مؤثر بر خلق دانش توسط زنان تأثیرگذار است تا زمینه بومیسازی یافتهها برای تقویت شبکههای دانش زنان ایرانی فراهم شود.روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع توسعهای بوده که با رویکرد کیفی و روش فراترکیب هفت مرحلهای سندلوسکی و باروسو انجام شده است. جامعه پژوهش شامل تولیدات علمی مرتبط با موضوع از سال 2010 تا 2024 (1390 تا 1403) است که پس از انجام فرایند غربالگری، 66 تولید علمی انتخاب شدند. به منظور تحلیل دادهها، از نرمافزار مکسکیودا بهرهبرداری شده است.یافتهها: در مجموع، 273 کد شناساییشده در 33 مقولۀ فرعی، هفت مقوله اصلی و سه مضمون دستهبندی شدند. مضمون جریان دانش، شامل سه مقوله اصلی عوامل تأثیرگذار، فرایندها و ابزارها/ مکانیزمها بود. در این بخش کدهای «خلاقیت» ذیل مقولة اصلی عوامل تأثیرگذار، «آموزش»، «آموزش عالی» و «تجربه زیسته» ذیل مقولۀ اصلی فرایندها و کد «شبکههای اجتماعی» دارای بیشترین فراوانی بودند. مضمون خلق دانش شامل دو مقولۀ اصلی فرایندها و نتیجه/ خروجی دانش بود؛ در این بخش کدهای «تأثیر اجتماعی» و «نوآوری» ذیل مقولۀ اصلی نتیجه/ خروجی دانش دارای بیشترین فراوانی بود. مضمون جنسیت شامل دو مقولۀ اصلی چالشها و موانع و ویژگیهای زنان بود. در این بخش کد «هویت» ذیل مقولة اصلی ویژگیهای زنان و کد «نابرابری جنسیتی» ذیل مقولۀ اصلی چالشها و موانع، دارای بیشترین تکرار و فراوانی بود.نتیجهگیری: این پژوهش با شناسایی ابعاد و مؤلفههای جریانهای دانشی مؤثر بر خلق دانش توسط زنان تأثیرگذار، به ویژه بر پایه مرور مطالعات بینالمللی و تفسیر بومی آنها در زمینه فرهنگی و اجتماعی ایران، میتواند به سیاستگذاران و فعالان فرهنگی-اجتماعی در طراحی و توسعه فرایندها و ابزارهای تقویت شبکههای دانش زنان یاری رساند. نتایج حاصل، ضمن شناسایی موانع و ارائه راهکارهای عملی برای ارتقای جریانهای دانشی، بر اهمیت مؤلفههایی همچون خلاقیت، آموزش و شبکههای اجتماعی در تسهیل خلق و ترویج دانش در میان زنان تأثیرگذار تأکید دارد و میتواند زمینهساز افزایش توانمندی، نوآوری و اثرگذاری اجتماعی آنان شود.
