زمین ساخت پویای باختر کوهستان شتری
نویسندگان
1
2 دانشگاه تبریز
3
doi
چکیده
کوهستان شتری یکی از رشته کوههای خاور ایران مرکزی در خاور شهر و پهنه تبخیری طبس میباشد که در انتهای شمالی گسل پویای نایبند جای گرفته است. وجود پادگانههای آبرفتی چرخهای کهن و افرازهای گسلی پوشیده کواترنری در بخش پیشانی باختری کوهستان و سه گونه بادزن آبرفتی کهن، سیلابی و پویا در دشت طبس شواهدی از برخاستگی نوزمینساختی رشته کوه، مهاجرت باختری رسوبگذاری کواترنری و گسترش خاوری فرسایش پسرونده در راستای رودخانههای فصلی میباشند. غارها و قناتهای معلق در دامنههای درههای آبرفتی سرعت زیاد فرسایش ژرفی را به نمایش میگذارند. رخنمون تاقدیسهای نئوژن، پادگانههای فرسایشی، درههای رودخانهای آبگذر پیشین و تاب برداشتگی لایههای بادزنهای کهن در دشت همگی بیانگر برخاستگی دوره ای و پویای زمینهای دشت نسبت به پهنه تبخیری هستند. چهرهها و شاخصهای زمینریختی همچون پلهها و کوژیدگی نیمرخ طولی رودخانهها، نسبت پهنا به بلندی درهها و سینوسیته پیشانی کوهستان نشان میدهند که حرکات زمینساخت پویا با گسلهای کواترنری در دشت و پیشانیهای شمالی و جنوبی در ارتباط میباشد، در حالی که به نظر میرسد بخش میانی پیشانی کوهستان از حرکت باز ایستاده است. در این بین رخداد زمین لرزه ۱۹۷۸ میلادی طبس (۷/۳= Ms) پس از یازده سده نبود لرزهای گواهی است بر پویایی مهاجرت باختری جبهه دگرریختی و افزایش پهنای کوهستان. بدین ترتیب با هماهنگیهای دیده شده بین ویژگیهای نوزمینساختی و لرزهزمینساختی در این گستره با معرفی پیشانیهای کوهستانی بازمانده، ناپویا، پویا و تازه شکل گرفته، بار دیگر اهمیت انجام چنین پژوهشهایی در درک هر چه بهتر تاریخچه پویایی و لرزهخیزی هر گستره خاطر نشان میگردد.
