جایگاه نظام گسلی دامغان در پهنه برشی همگرای آستانه - عطاری

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشگاه سمنان

3 دانشگاه شهرکرد

doi
چکیده

براساس دستاوردهای حاصل از مطالعه تفصیلی ساختاری و ریخت‌زمین‌ساختی در امتداد پهنه گسلی دامغان، و مقایسه طرح‌های نوزمینساختی در نقاط مختلف، این نظام گسلی در حاشیه جنوبی البرز خاوری متشکل از چهار تکه ده ملا -سیاه‌کوه، سیاه‌کوه -رودبار، رودبار - فولاد محله و لبرود- شتر گردن معرفی شده است. تکه ده ملا- سیاه کوه سازوکار نرمال داشته و عملکرد سایر تکه ها معکوس چپگرد  است. این سیستم یکی از عناصر تکتونیکی مهم در درون پهنه برشی همگرای چپگرد (Left lateral transpression zone) جنوب البرز خاوری با روند NGOE است که در این مقاله، پهنه برشی همگرای آستانه- عطاری نام گرفته است. گسله آستانه،  مرز شمالی و گسله عطاری مرز جنوبی آنرا می‌سازد. تکه های ده ملا - سیاه کوه و سیاهکوه - رودبار با فعالیت مشخص در کواترنری یک گسله چرخشی راستگرد (Clockwise rotational fault) را می‌سازند. این بخش چرخشی یک گسله انتقالی (Transfer fault) برای گسله لبرود- شترگردن است. تکه لبرود- شترگردن هیچگونه ارتباط ساختاری و شباهت عملکرد در تکوین محیط رسوبی با گسله عطاری در منطقه جام ندارد. اگر چه این پهنه برشی در کواترنری فعالیت مشخص داشته است و این شواهد در تکه‌های ده ملا- سیاه‌کوه، سیاه‌کوه- رودبار و لبرود - شترگردن بوضوح مشهود است ولی فعالیت کواترنری بخش باختری آن (تکه رودبار- فولاد محله) بطور عمده در امتداد گسله آستارا با سازوکار چپگرد ثبت شده است. شواهد جنبشی  (Kinematic evidences) جوان زمین‌شناسی برای الگوی برش همگرای چپگرد در این بخش از البرز خاوری با دستاوردهای دینامیکی ناشی از تحلیل سازوکار کانونی زمینلرزه‌ها، دگر شکلی سطحی زمین لرزه‌های تاریخی و دستگاهی، و همچنین نتایج حاصل از مطالعات ماهواره‌ای بر روی جنبش ورق‌های لیتوسفری در منطقه مورد مطالعه هماهنگی کامل دارد و مؤید عملکرد یک تنش فشاری مورب با راستای شمال - شمال خاوری بر روی منطقه آستانه -عطاری است و می‌تواند موجب تحرک و پویائی منظومه گسلی دامغان براساس الگوی ارائه شده گردد.