خاستگاه کانسار آنتیموان، آرسنیک و طلا در مجموعه ولکانوپولوتونیک داشکسن (خاور قروه، استان کردستان)

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشگاه جامع امام حسین

3

4 دانشگاه علوم پزشکی ایران

doi
چکیده

کانسار آنتیموان - آرسنیک - طلای داشکسن در باختر ایران و ۴۲ کیلومتری شمال خاوری شهرستان قروه واقع گردیده است. این کانسار از دیدگاه تقسیمات زمین‌ساختی، در زون دگرگونی - ماگمائی سنندج - سیرجان قرار می‌گیرد. بر پایه مشاهدات زمین‌شناسی، کهن‌ترین سنگ‌های منطقه را اسلیت، فیلیت و کوارتزیت‌های ژوراسیک و جوانترین آنها را کنگلومرای ولکانوکلاستیک نئوژن و جریانهای بازالتی، گدازه‌های بلوکی و آگلومرای کواترنری تشکیل می‌دهد. سنگ‌های نفوذی منطقه مورد بررسی را یک توده نیمه‌عمیق میکروگرانیتی - میکروگرانودیوریتی با ماهیت کالکوآلکالن و بافت میکروگرانولار - پورفیری به سن نئوژن (احتمالاً پلیوسن؟) تشکیل می‌دهد که در بخش‌های فوقانی به صورت گنبد (Dome)های داسیتی - ریوداسیتی آق‌داغ و ساری‌داغ رخنمون پیدا کرده است. کانه‌زائی در کانسار داشکسن از نوع رگه‌ای و زون‌های سیلیسی - سولفیدی طلادار است که بوضوح توسط ساختارهای گسلی کنترل می‌شود. سنگ میزبان رگه‌ها و زون‌های کانه‌دار را سنگ‌های نفوذی نیمه‌عمیق و سنگ‌های داسیتی - ریوداسیتی سازنده گنبدهای آق‌داغ و ساری‌داغ تشکیل می‌دهند که با انواع دگرسانی هیدروترمال بویژه آرژیلی و سیلیسی شدن همراهی می‌گردند. کانی‌شناسی رگه‌ها شامل کوارتز، استیبنیت، پیریت، رآلگار، ارپیمان، پیروتیت – کالکوپیریت، بورنیت ،گالن، بولانژریت، آروستیبیت (؟)، طلا، استیبکونیت، کرمزیت و هیدروکسیدهای آهن می‌باشد. عیار طلا در رگه‌های کانه‌دار از ۵۵ تا ۲۶۶ پی‌پی‌ام و در زون‌های سیلیسی سولفیدی از ۱۰ تا ۱۸ پی‌پی‌ام تغییر می‌کند. طلا در ابعاد ۱۰ تا ۱۵۰ میکرون بیشتر بهمراه کوارتز و در اندازه‌های کوچکتر در داخل کانی‌های پیریت اکسیده مشاهده می‌شود. مطالعات میکروپروب الکترونی (SEM) مقادیری از عناصر آنتیموان، نقره و جیوه را در درون ذرات طلا نشان می‌دهد. نتایج آزمایشگاهی نمونه‌های شش مقطع لیتوژئوشیمیایی عمود بر روند رگه‌های اصلی استیبینیت در نواحی آق‌داغ و ساری‌داغ نشانگر آن است که مقادیر بالای طلا محدود به رگه‌های استیبنیت و همچنین زون‌های دگرسانی سیلیسی - پیریتی است. مطالعات میکروترمومتری سیالات درگیر معرف دمای هموژنیزاسیون بین ۲۵۵ - ۱۸۳ درجه سانتیگراد و درجه شوری از 8.3 تا 18.8 معادل درصد وزنی کلرید سدیم برای سیالات درگیر اولیه است. در نهایت مجموعه بررسیهای صحرایی، میکروسکپی، سیالات درگیر و سایر شواهد و داده‌های موجود نشان از رابطه نزدیک بین کانی‌سازی آنتیموان - آرسنیک طلا و محلولهای سیلیسی مربوط به توده ساب‌ولکانیک در ناحیه داشته و حاکی از آن است که کانسار داشکسن بیشترین شباهت را با کانسارهای تیپ اپی‌ترمال بویژه نوع اسید - سولفات دارد.