فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه داخلی ایران است که در شمال باختری کشور به صورت یک حوضه بسته میان کوهساری شکل گرفته است. این دریاچه با درازای ۱۴۰ کیلومتر و پهنای متغیر بین ۱۵ تا ۵۰ کیلومتر دارای میانگین مساحتی در حدود ۵۰۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد. از مجموعه نظریات مختلف چنین بر می‌آید که دریاچه ارومیه احتمالاً بازمانده‌ای از دریای تنیس و بخشی از دریای مدیترانه بوده که اکنون جدامانده و از اواخر میوسن شکل گرفته و کم کم کوچکتر شده است. در حالت کنونی دریاچه ارومیه به صورت یک زون فرونشست تکتونیکی می‌باشد که در پیرامون و مرزهای آن چندین گسله مهم را می‌توان باز شناخت. سنگ کف نهشته‌های نرم و آبدار دریاچه که بطور عمده از سیلت و رس تشکیل یافته است در بیشتر جاها از نهشته‌های کهن‌تری تشکیل شده که برونزد آنها را در زمینهای پیرامون دریاچه و در پادگانه‌های بلند می‌توان دید که فسیل‌های موجود در آنها نشانه محیط نه چندان شور محیط رسوبی آن زمان می‌باشد. نهشته‌های نرم دریاچه ارومیه بیشتر از بار رسوبی رواناب‌ها و سیلابهای جنوبی و شمالی آن تامین می‌شود که منشاء آنها بطور عمده نهشته‌های دریاچه‌ای سازند مراغه، شیلها و ماسه سنگهای کرتاسه و نئوژن،آهکهای سازند قم و توده‌های گرانیتی می‌باشد. جنس نهشته‌های دریاچه بیشتر رس، سیلت، کمی ماسه ریزدانه و خیلی کم رسوب شیمیایی درجا می‌باشد. نهشته‌های آواری آن بیشتر از نوع چند آمیزه‌اند که در آنها کوارتز، کلسیت و میکا فراوانتر از بقیه می‌باشند. کانی‌های رسی در این نهشته‌های آواری بیشتر از نوع ایلیت کائولینیت و کلریت می‌باشند. در نهشته‌های درجازا کانی آراگونیت بیشترین مقدار را دارد. مقدار مواد آلی موجود در نهشته‌های دریاچه ارومیه عموماً کمتر از پنج درصد است ولی در ماندابها و باتلاقهای شور دریاچه این مقدار به پانزده درصد نیز می‌رسد. در حالت میانگین غلظت نمک در آب دریاچه به ۲۵۰ گرم در لیتر می‌رسد. با توجه به میزان شوری آب دریاچه ارومیه و مقدار قابل ملاحظه رسوب وارد شده به آن جز در محل مصب رودخانه ها این نهشته‌ها عملاً از نوع مواد معلق در آب می‌باشند، که بطور همگن و افقی در سطح دریاچه پخش می‌شوند. با توجه به غلظت آب دریاچه مدت زمان زیادی طول می‌کشد تا این نهشته‌ها ته‌نشین شوند. براساس بررسی‌های انجام شده و گمانه‌هائی که در امتداد بزرگراه شهید کلانتری حفر شده است مشاهده می‌گردد که نهشته‌های نرم دریاچه ارومیه از لایه بندی بسیار ظریفی برخوردار می‌باشند. در سواحل ارومیه و تبریز در نمونه‌های استخراج شده در اعماق، لایه‌های ماسه‌ای بسیار ظریفی با ضخامت حداکثر تا دو میلیمتر قابل رویت می‌باشند. وجود یا عدم وجود این لایه‌های ماسه‌ای می‌تواند ویژگیهای مهندسی نهشته‌ها را بنحو قابل ملاحظه‌ای تحت تاثیر قرار دهد. میزان ذرات ریزتر از ۷۵ میکرون تا عمق ۱۵۰ متری بطور متوسط ۹۵ درصد است که خود حاکی از ریزدانه بودن نهشته‌ها می‌باشد. مصالح بخش میانی دریاچه بطور عمده در حد فاصل رس لاغر (CL) تا لای (ML) قرار دارند. فعالیت نهشته‌ها از سطح به عمق از یک روند تقلیلی برخوردار می‌باشد با افزایش فعالیت نهشته‌ها زاویه اصطکاک داخلی ضریب نفوذپذیری (K) و ضریب تحکیم ( (C v ) کاهش یافته و اندیس فشردگی (C e ) افزایش می‌یابد. معمولاً حساسیت نهشته‌های قشر فوقانی بیش از قشرهای تحتانی است. از بررسی نتایج مربوط به آزمایشهای برش پره ای و نفوذ استاندارد و آزمایش مقاومت تک محوری چنین بر می آید که مقاومت برشی نهشته‌ها بطور قابل ملاحظه‌ای با عمق افزایش می‌یابد و حساسیت نهشته‌ها تا عمق ۴۰ الی ۴۵ متری کاهش می‌یابد.