فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در مقدمه ضمن تایید نظریه بادی بودن و چگونگی تشکیل رسوب‌های لسی در ایران و نیز در سطح جهانی یادآور می‌شود که از نظر فیزیکی ۷۰-۹۰ درصد مواد تشکیل دهنده لس‌ها در سطح جهانی سیلت و با قطر متوسط ۱۳۵ - 1/65 میکرون یعنی سیلت متوسط تا ماسه خیلی ریز است که درصد مواد رسی آن در لس‌های جوان کمتر از ده درصد می‌باشد ولی این نسبت بسته به قدمت و پیشرفت هوازدگی می‌تواند به 20-25 درصد نیز برسد. از جمله ویژگی‌های دیگر آنها متخلخل بودن و چگالی ظاهری کم است که بین 1/65-1/25 می‌باشد. افزون بر آن باید از درصد بالای مواد آهکی آن نام برد که در حالت معمولی بین ۱۵- ۱۰ درصد است ولی می‌تواند حتی تا ۴۰ درصد هم برسد. برای بررسی لس‌های منطقه مجموعاً سه پیمایش در دره آجی‌سو در مجاورت مرز ایران و ترکمنستان و در فاصله بین روستای مراوه‌تپه و ارتفاعات تکل ‌ کوه و سرانجام در فاصله حدود ۳۰۰ کیلومتری مرز در دامنه‌های شمالی البرز در مناطق بین گرگان و مینودشت صورت گرفت. نتیجه بررسی‌های فیزیکی و شیمیایی این رسوب‌ها نشان می‌دهد که هر اندازه به خاستگاه اصلی این سنگ‌ها نزدیک ‌ تر شویم درصد مواد ماسه‌ای آنها تا ۳۴ درصد افزایش می‌یابد، در صورتی که درصد مواد رسی آن به ۵ درصد محدود می‌گردد. از سوی دیگر در ارتفاعات دادلی غزنین در انتهای دره آجی‌سو درصد مواد ماسه‌ای آن به حدود ۱۴ درصد کاهش یافته و بالعکس درصد مواد رسی آن تا ۱۶ درصد افزایش می‌یابد. در حالی که درصد مواد سیلتی آن بین حدود ۷۴ -۶۱ درصد در نوسان است و میزان کاتیون ‌ های قابل تبادل این مواد با افزایش درصد مواد رسی آنها از حدود 8 megr/100gr تا megr/100gr 14 افزایش خواهد یافت. علاوه بر آن درصد مواد آهکی آنها در ارتفاعات کم در حدود ۱۴ درصد است که به طرف بلندی‌ها و در فاصله‌های دورتر تا ۲۸ درصد هم می‌رسد. همین روند در پیمایش ‌ های چهارگانه دیگر کم و بیش تکرار می‌گردد. سرانجام با توجه به جهت بادهای غالب منطقه که بیشتر شمالی تا شمال باختری می‌باشد نتیجه ‌ گیری می‌شود که خاستگاه اصلی مواد لسی در این منطقه رسوب‌های سیلابی و تپه‌های ماسه‌ای واقع در فرورفتگی دریای مازندران و جنس آن بیشتر از همان نوع مواد سیلابی می‌باشد که به وسیله جریان ‌ های شمال باختری و شمالی منتقل گردیده ‌ اند در غیر این صورت می‌بایستى مرکز تراکم مواد لسی بر روی دامنه‌های شمال خاوری کپه داغ و البرز می‌بود و نه دامنه‌های شمال باختری و شمالی آن‌ها، در عین حال که نباید مواد رسیده از اروپای جنوب خاوری را نیز فراموش کرد. در نهایت با کمک گرفتن از نتایج بررسی‌های انجام شده بر روی دشت خوزستان نشان داده می‌شود که تشکیل رسوبات لسی هر چند به میزان بسیار محدودتر هنوز هم در مناطقی مانند کویر تا کلاماکان و با طوفان‌های ۱۷۰ روزه و در دشت سیستان و بلوچستان با بادهای ۱۲۰ روزه و در دشت خوزستان و مناطق مشابه دیگر ادامه دارد.