تفسیر سنگ منشأ ماسه‌های پرمین در استرالیای جنوبی با استفاده از کانی‌های اوپاک

doi
چکیده

رسوبات پرمین در استرالیای جنوبی به طور عمده از ماسه، گل، تیل و سنگ‌های سرگردان ( erratics ) تشکیل شده است که در محیط ‌ های یخچالی برجای گذاشته شده‌اند. اجزای تشکیل ‌ دهنده این رسوبات کانی‌های سبک و سنگین و خرده‌سنگ‌های مختلف می‌باشد. برای آنالیز کانی‌های اوپاک (کدر) در این رسوبات، ابتدا این کانی‌ها به طریقه مغناطیسی و سپس با استفاده از دستگاه Frantz Electric Separator از سایر کانی‌ها جدا گردید. سپس کانی‌های جدا شده توسط دستگاه الکترون ماکروپروپ مورد تجزیه قرار گرفت. به طور کلی دانه‌های ایلمنیت آواری دارای ترکیب شیمیایی خاصی می‌باشند، و از آنجایی که ایلمنیت در انواع مختلف سنگ‌های آذرین و دگرگونی یافت می‌شود، بنابراین می‌تواند به عنوان کانی شاخصی در تفسیر سنگ منشأ مورد استفاده قرار گیرد. تغییرات موجود در ترکیب ایلمنیت در ارتباط با پاراژنز سنگ‌های منشأ آن‌ها است. به طوری که مقدار TiO 2 در کانی ایلمنیت حاصل از سنگ‌های دگرگونی بیشتر از ایلمنیت حاصل از سنگ‌های آذرین است. در دانه‌های ایلمنیت به دست آمده از سنگ‌های دگرگونی خاور قطب جنوب و گروه کانمانتا (با سن کامبرین در استرالیای جنوبی) و سنگ‌های سرگردان پرمین، مقدار MgO کمتر از 0/4 درصد وزنی و مقدار MnO کمتر از ۵ درصد وزنی می‌باشد. مقدار MgO در ایلمنیت موجود در سنگ‌های گرانیتی خاور قطب جنوب استرالیای جنوبی و سنگ‌های سرگردان پرمین، بیشتر از 0/4 درصد وزنی و مقدار MnO بیش از ۵ درصد وزنی بوده است. بنابراین دانه‌های ایلمنیت موجود در سنگ‌های آذرین و دگرگونی دارای ترکیبات مشخصی هستند که می‌تواند به عنوان شاخصی در تفسیر سنگ منشأ به کار رود. به طور کلی ترکیب شیمیایی دانه‌های ایلمنیت آواری در ماسه‌های پرمین نشان داده است که بیش از ۹۵ درصد آن‌ها ترکیبی شبیه به سنگ‌های دگرگونی با درجه بالا دارند، بنابراین دانه‌های ایلمنیت در این رسوبات به طور عمده از سنگ‌های دگرگونی مشتق شده‌اند. در پایان می‌توان چنین بیان نمود که کانی‌های کدر به ویژه ایلمنیت به دلیل ترکیب شیمیایی می‌توانند در تفسیر سنگ منشأ به کار روند و امید است تا بتوان از این روش نیز به تفسیر سنگ منشأ رسوبات آواری در ایران استفاده نمود.