سنگهای پتاسیک و اولتراپتاسیک و موقعیت این سنگها در ایران
نویسندگان
1 دانشگاه علوم پزشکی گیلان
doi
چکیده
سنگ های پتاسیک و اولتراپتاسیک به صورت تودههای آتشفشانی، نفودی، یا کمعمق با ترکیب شیمیایی متنوع در محیط های گوناگون زمین شناسی وجود دارند، که بر اساس پارامترهای پترولوژیکی به چهار گروه اصلی: سری شوشونیتی، سری نوع رومی، لامپروئیت ها و کامافوگیت ها ( Kamafugites ) تقسیم شدهاند. ویژگی شاخص در تمام این گروهها حضور عناصر ناسازگار زیاد تا خیلی زیاد است؛ همچنین نسبتهای ایزوتوپی استرنسیم، نئودیمیوم، سرب و اکسیژن متغیری دارند که بیانگر پیچیدگی تاریخچه تکوین و پیدایش آنهاست. مفروضات و اطلاعات پترولوژیکی و ژئوشیمیایی حاکی از آن است که ماگماهای پتاسیک و سیک در گوشته فوقانی فلوگوپیت دار ناهمگن و غیر عادی با تأثیر فازهای فرار و تحت فشارهای مختلف به وجود میآید. همراهی عوامل فوق منجر به تولید طیف وسیعی از ماگماهایی میشود که از نظر ویژگیهای پترولوژیکی و ژئوشیمیایی قابل تفکیک اند. برخی بر این باورند که ناهنجاریهای ژئوشیمیایی و منشأ آنومالیهای موجود مربوط به فرآیندهای متاسوماتیسمی است که یا براثر اضافه شدن ذوب بخشی جزیی به وجود آمده و یا حاصل عملکرد سیالات گازدار غنی از پتاسیم و عناصر ناسازگارند. شواهد ژئوشیمیایی و ایزوتوپی مشخص ساختهاند که احتمالاً این عوامل متاسوماتیسمی یا در گوشته سابلیتوسفری به وجود آمده و یا از آبزدایی و ذوب قطعه اقیانوسی و مواد پوسته فوقانی که با فرآیند فرورانش به گوشته آورده شده حاصل شدهاند. مواد فرورفته در گوشته میتوانند مدت زیادی پیش از ورود در تولید و پیدایش ماگماهای پتاسیک، در گوشته جابه جا شوند. سنگ های پتاسیک و اولتراپتاسیک موجود در ایران عمدتاً در سری شوشونیتی، برخی در سری نوع رومی، و تنها یک مورد در سری لامپروئیتی واقع شدهاند و از انواع کامافوگیتی اصلاً در ایران وجود ندارد. سنگهای پتاسیک در ترسیر، و به میزان کمتر کواترنر در بخشهای مختلف ایران مرکزی و البرز گزارش شدهاند اما تا کنون تنها در ساحل شرقی دریاچه ارومیه (به همراه سنگهای پتاسیک) و راین کرمان به وجود سنگهای اولتراپتاسیک اشاره شده است. اطلاعات موجود در خصوص این قبیل سنگها در غالب موارد به تجزیه شیمیایی عناصر اصلی و کانیهای نورماتیو آنها محدود میشود. لذا بررسی نحوه و شرایط ایجاد ماگماهای آنها با محدودیت و اشکال همراه است.
