تحلیل پایداری منابع آب در کشاورزی و اثرات تغییرات اقلیمی بر الگوی کشت و مصرف آب مجازی در منطقه میانکاله: بررسی نوآوریهای محیطزیستی
نویسندگان
1 گروه مدیریت محیط زیست –اقتصاد محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات ،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه مدیریت محیط زیست –اقتصاد محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات ،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. *(مسوول مکاتبات)
3 گروه اقتصاد، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 گروه منابع طبیعی و محیط زیست ، واحد پرند ، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران.
5 گروه مدیریت محیط زیست –اقتصاد محیط زیست ،واحد علوم و تحقیقات ،دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
doi
چکیده
زمینه و هدف : با توجه به بحرانهای ناشی از تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آب در کشاورزی، این تحقیق به بررسی الگوهای کشت و قیمت سایهای آب مجازی در کشاورزی پرداخته است. هدف اصلی، تحلیل پایداری منابع آب در کشاورزی و بررسی اثرات تغییرات اقلیمی بر الگوی کشت و مصرف آب مجازی، با تأکید بر نوآوریهای زیستمحیطی بهمنظور حفظ منابع آب و ارتقاء بهرهوری کشاورزی است. روش بررسی :در این تحقیق، برای تعیین الگوی کشت بهینه و تحلیل اثرات محدودیت منابع آب از دو مدل اصلی استفاده شده است: مدل موتاد برای بررسی تصمیمگیریهای بلندمدت و مدل برنامهریزی خطی (LP) برای ارزیابی بهینهسازی سطح کشت و تخصیص منابع. مدلها با استفاده از نرمافزارهای تخصصی شبیهسازی شده و دادههای مربوط به محصولات کشاورزی منطقه میانکاله در سالهای 1399-1400 بهعنوان نمونه آماری برای تحلیل انتخاب شدهاند. همچنین، از تحلیل قیمت سایهای آب بهعنوان ابزار اصلی برای ارزیابی اثرات تغییرات منابع آب بر بهینهسازی الگوهای کشت استفاده شده است. یافته ها :نتایج بهدست آمده از مدل موتاد نشاندهنده این است که با تغییرات در قیمت سایهای منابع، الگوهای کشت بهطور مؤثری تغییر میکند. بهعنوان مثال، در شرایط بهینهسازی، سطح کشت سویا به 665/5 هکتار کاهش یافته و سطح کشت گندم به 1106/7 هکتار رسید. همچنین، در مدل برنامهریزی خطی، درآمد از فعالیتهای زراعی در وضعیت بهینه از 25,565,299 هزار تومان به 38,502,270 هزار تومان افزایش یافت. مهمتر از آن، نتایج نشاندهنده تأثیر مستقیم نوآوریهای زیستمحیطی در بهینهسازی منابع بود، بهویژه استفاده از فناوریهای آبیاری هوشمند و روشهای کشاورزی پایدار که مصرف آب را کاهش داده و بهرهوری را افزایش دادند. بحث و نتیجه گیری : تحلیل نتایج مدلهای موتاد و برنامهریزی خطی نشاندهنده تأثیر واضح محدودیت منابع، بهویژه منابع آب، بر انتخاب الگوهای کشت است. بهکارگیری نوآوریهای زیستمحیطی نظیر استفاده از فناوریهای آبیاری هوشمند و انتخاب محصولات مقاوم به خشکی، باعث بهبود تخصیص منابع آب و کاهش تأثیرات منفی تغییرات اقلیمی میشود. این نوآوریها میتوانند به کشاورزان کمک کنند تا در شرایط کمبود منابع و بحرانهای اقلیمی، تصمیمات بهینهتری اتخاذ کنند. در نهایت، تغییر در الگوهای کشت و تخصیص منابع در چارچوب نوآوریهای زیستمحیطی میتواند به حفظ پایداری منابع آب و کشاورزی پایدار کمک کند و به مقابله با بحرانهای آتی ناشی از تغییرات اقلیمی پرداخته شود.
