فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: حکمرانی علم و فناوری به عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار و پیشرفت کشورها محسوب می‌شود و به فرایند طراحی، اجرا، و نظارت بر سیاست‌ها و اقدامات مرتبط با توسعه و استفاده از علم و فناوری در سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی اشاره دارد. در ایران حوزه حکمرانی علم و فناوری به عنوان یکی از موضوعات محوری در پژوهش‌های علمی مطرح شده است؛ اما ابعاد مفهومی این حوزه پژوهشی گسترده، تا حدودی ناشخص و غیر منسجم است. آنچه ذهن پژوهشگر این نوشتار به عنوان مسئله اصلی پژوهش به خود جلب کرده این است که با مطالعه محتوای این پژوهش‌ها در ایران، می‌توان پی‌برد که ابعاد حکمرانی علم و فناوری از لحاظ مفهومی تا به امروز چگونه در ایران بسط و گسترش پیدا کرده است؟ از این‌رو، هدف اصلی پژوهش ساختار مفهومی دانش‌پژوهی این حوزه در ایران است.روش پژوهش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف جزء پژوهش‌های کاربردی است و با رویکرد علم‌سنجی و با روش تحلیل هم‌واژگانی اجرا شده است. جامعه مورد مطالعه شامل 673 مقاله از 1373 تا مهر 1403 است. ابزار گردآوری دادها شامل پایگاه‌های اطلاعاتی فارسی است و برای تجزیه و تحلیل و همچنین ترسیم نقشه‌ها از نرم‌افزار‌های «یوسی آی نت»، «نت دراو» و «وس ویوئر»، و اس.پی.اس.اس استفاده شد.یافته‌ها: نتایج روش تحلیل هم‌واژگانی بر روی این پژوهش‌ها، منجر به استخراج 3433 مفهوم یا کلیدواژگان گردید و در حدود 15 درصد از مفاهیم دارای وزن بالا و بیش از 5 بار فراوانی داشته‌اند. همچنین در ده سال اخیر بیش از 100 مفهوم جدید وارد ادبیات این حوزه پژوهشی شده است. از سوی دیگر، نتایج خوشه‌بندی منجر به تشکیل 15 خوشه موضوعی مستقل و نیمه مستقل گردید. بر اساس شاخص‌های تحلیل شبکه، تمرکز کل شبکه مفهومی عددی در حدود 2145. است و قدرت پیوند بین مفاهیم پر قدرت این حوزه از عدد 52 تا عدد 6 متغیر است. بیشترین نمره پیوندها متعلق به مفاهیم پربسامد این حوزه است.نتیجه‌گیری: پژوهش کنونی نشان داد به دلیل گستردگی مباحث مطرح شده در پژوهش‌ها، این حوزه از لحاظ تعداد مفاهیم، حوزه پژوهشی گسترده، چندوجهی و پیچیده است و به علت پویایی، تحول سریع فناوری‌ها و تأثیرات عمیق آنها بر جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی، اقتصادی و محیطی، در چند سال اخیر مفاهیم نوظهوری را به همراه داشته است. همچنین خوشه‌بندی مفاهیم حوزه پژوهشی حکمرانی علم و فناوری به شکلی چندبُعدی، میان‌رشته‌ای و متنوع است. به نظر می‌رسد با توجه به حضور مفاهیمی همچون سیاست، اولویت، راهبر توسعه، زیرساخت حمایتی، اعتماد عمومی، دیپلماسی علمی، مقررات اخلاقی و مفاهیمی از این دست، تأثیر حاکمیت بر حکمرانی علم و فناوری مشهود است. در این پژوهش، تلاش شد تا با بررسی مفاهیم، روابط مفهومی و ساختار شبکه‌ای حکمرانی علم و فناوری، تصویری شفاف‌تر از این حوزه پیچیده و چندوجهی در ایران ارائه شود. اهمیت این مطالعه در فراهم آوردن بستری برای تصمیم‌گیری‌های بهتر و سیاست‌گذاری‌های آگاهانه در این زمینه است. با این پژوهش، گامی کوچک، اما مهم در مسیر شناخت عمیق‌تر مفاهیم حکمرانی علم و فناوری برداشته شد.