بررسی رابطه میان عوامل ژنتیکی و رفتار مجرمانه از دیدگاه جرمشناسی زیستیاجتماعی
نویسندگان
1 گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
https://doi.org/10.71504/SJOAPB.2025.1224283چکیده
هدف: رفتار مجرمانه مدتهاست موضوع تحقیقات میانرشتهای قرار گرفته است. با پیشرفتهای حاصل در علوم مرتبط و ظهور دیدگاه نوین جرمشناسی زیست اجتماعی که معتقد است همه رفتارها، ویژگیها و نشانگان بروز داده شده توسط انسانها، همواره نتیجه تعامل پیچیده بین عوامل ژنتیکی و محیط است، نگرشی نوینی شکل گرفت که در گرایش به رفتار مجرمانه، هر دو عامل ژنتیکی و محیطی با یکدیگر تعامل داشته و صرفاً نمیتوان تنها یک عامل را مدنظر قرار داد. بهعلاوه، از آنجا که موضوع ارتکاب رفتار مجرمانه، «فرد انسان» و رفتارهای وی میباشد که موجودی پیچیده و دارای ویژگیهای ذهنی و درونی خاص خود بوده، بنابراین هر فردی ممکن است در شرایط یکسان، ولی تحت تاثیر عوامل درونی و بیرونی، به طور متفاوتی به محرکهای محیطی واکنش نشان دهد. لذا، تدقیق در این نگرش میتواند به توضیح تفاوتهای رفتاری افرادی که تحت تأثیرات محیطی و اجتماعی مشابهی قرار گرفتهاند و اینکه چرا همیشه به محیطهای یکسان به یک روش پاسخ نمیدهند، کمک نماید. روش: در این نوشتار توصیفی-تحلیلی تلاش شده تا با تکیه بر پژوهشهای صورت گرفته اخیر، مشخص گردد که هر دو عامل ژنتیکی و محیطی در ایجاد تقریباً همه صفات انسانی با هم تعامل داشته و در واقع ترکیبی از همه عوامل درونی فرد و محیط وی است که میتواند بر رفتار فرد تاثیر گذاشته و منجربه یک عمل مجرمانه شود. یافتهها: یکی از یافتههای کلیدی این تحقیق نقش مهم ژنتیک در رفتار مجرمانه است. مطالعات متعدد نشان داده که عوامل ژنتیکی در تفاوتهای فردی در گرایش جنایی نقش دارند. مطالعات نوین دوقلوها و فرزندخواندگی شواهد قانعکنندهای برای وراثتپذیری رفتار مجرمانه ارائه کردهاند که نشان میدهد عوامل ژنتیکی بخش قابلتوجهی از ناهمگونی در جرم را تشکیل میدهند. این یافتهها نشان داد که نشانگرهای ژنتیکی خاص ممکن است افراد را مستعد انجام فعالیتهای مجرمانه کنند. در عینحال این یافتهها نشان داد با وجود نقش عوامل ژنتیکی، مهم است که تأثیر عوامل خطر محیطی بر جرم را بپذیریم. پژوهشهای صورت گرفته پیرامون ژنتیک و استفاده از روشهایی همچون ژنتیک رفتاری، اهمیت عوامل مختلف محیطی ازجمله نقش خانواده و والدین، تأثیر همسالان، محله، جامعه، و عوامل اجتماعی-اقتصادی را در شکلدهی رفتار مجرمانه برجسته کرده است. این عوامل محیطی میتوانند تمایل ژنتیکی به سمت ارتکاب جرم را تشدید یا کاهش دهند. نتیجهگیری: یکی از مباحث مهم در این مقاله، کاوش در تعاملات ژن-محیط در زمینه جرم بود. در اینجا به مفهوم برهمکنش ژن×محیط و همبستگی ژن-محیط، که به تعامل بین استعدادهای ژنتیکی و عوامل محیطی اشاره دارد، پرداخته شد. نتایج حاصل از بررسی همبستگیهای ژن-محیط با سه گونه طبقهبندی منفعل، محرک و فعال نشان داد که این همبستگیها میتواند استعداد فرد را در گرایش به ارتکاب رفتار مجرمانه شکل دهد.
