تحلیل قراردادهای تربیتی مدرسه‌ای از منظر حقوق مدنی و فقه تربیتی: مرور سیستماتیک

نویسندگان

1 گروه حقوق، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران

doi
10.82935/PSYEDU.2026.1235209
چکیده

هدف اصلی این پژوهش، تبیین ماهیت و شناسایی چالش‌های قراردادهای تربیتی مدرسه‌ای از منظر حقوق مدنی ایران و فقه تربیتی اسلامی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش مرور سیستماتیک انجام شد. جامعه پژوهش شامل کلیه منابع مکتوب مرتبط (کتب، مقالات علمی-پژوهشی، پایان‌نامه‌ها، متون فقهی و اسناد قانونی) در حوزۀ موضوعی قرارداد، مسئولیت مدنی در آموزش و فقه تربیتی بود. نمونه‌ای هدفمند و مبتنی بر معیارهای ورود و خروج، از طریق جستجو در پایگاه‌های اطلاعاتی تخصصی داخلی و بین‌المللی و نیز جستجوی کتابخانه‌ای و زنجیره‌ای انتخاب گردید. ابزار جمع‌آوری داده‌ها، فرم‌های استخراج داده بود که برای ثبت نظام‌مند اطلاعات کتاب‌شناختی، چارچوب‌های نظری و یافته‌های کلیدی منابع طراحی شده بود. برای تجزیه و تحلیل داده‌های متنی، از روش تحلیل مضمون با رویکردی استقرایی در شش مرحله کلیدی استفاده شد. به منظور برآورد اعتبار و پایایی تحلیل‌ها، از راهبردهای دو مرحله‌ای، بازبینی توسط همکاران آشنا با حوزه و مستندسازی دقیق کلیه فرآیندها بهره گرفته شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که قرارداد تربیتی مدرسه‌ای دارای ماهیتی ترکیبی، امانی و ترتیبی است که مشروعیت آن برآمده از تلفیق چارچوب‌های قرارداد اجتماعی، مسئولیت مدنی و فقه تربیتی می‌باشد. مهم‌ترین چالش‌های پیشِ رو، چالش‌های ساختاری، حقوقی و فرهنگی شناسایی شدند. در نهایت، تحقق این قراردادها مستلزم خلق الگوهای بومی، تغییر نگرش و حمایت نهادی از بالا به پایین ارزیابی می‌گردد.