تحلیل نسبت پیکرهبندی فضایی با صورتهای اجتماعی مکان در بازارچههای سنتی با تأکید بر شاخصهی یکتایی نظریه اجتماعی فضایی زیمل (نمونهی موردی: بازار بلوچ زاهدان)
نویسندگان
1 استادیار، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
2 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
3 Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran
doi
چکیده
یکی از مهمترین عناصر معماری ایران، بازارمکانی با کارکردها و صورتهای اجتماعی گوناگون است؛ از طرفی این مکان علاوه بر ویژگیهای فیزیکی متنوع بیانگر ساختار اجتماعی- فرهنگی جامعه نیز هست. بنابراین میان دو مفهوم پیکره بندی فضایی و صورت های اجتماعی در این مکان روابط پیچیدهای وجود دارد. ابعاد جامعه شناسانه این روابط پیچیده می تواند از منظر جامعهشناسی زیمل مورد مداقه قرار گیرد. فقدان مطالعاتی که فضای فیزیکی و صورتهای اجتماعی بازارهای سنتی را از طریق نقشههای شناختی و از منظر اصول جامعهشناسی فضایی پرداخته باشد ضرورت انجام نوشتار حاضر است. هدف از پژوهش حاضر، شناخت و تحلیل نسبت پیکرهبندی فضایی با صورتهای اجتماعی در بازار سنتی زاهدان بهعلت تنوع بالای صورتبندیهای اجتماعی که حاصل رویدادهای فرهنگی- قومیتی است، از منظر جامعهشناسی فضایی زیمل میباشد. از اینرو نوشتار حاضر در پی یافتن پاسخ به سوالات زیر میباشد: با تأکید بر مبانی جامعهشناسی فضا، اثربخشی صورتهای اجتماعی بر پیکرهبندی فضاهای عمومی چگونه است؟ تحلیل صورتهای اجتماعی مکان در فضای بازارچههای سنتی بر مبنای نقشههای شناختی چه یافتههایی به دست خواهد داد؟ شاخص یکتایی از منظر جامعهشناسی زیمل چگونه نسبت بین صورتهای اجتماعی و پیکرهبندی فضای بازارچه ها را تبیین میکند؟ مطالعهی حاضر به روش تحلیلی- توصیفی و مطالعات میدانی با پیمایش هدفمند است. با توجه به مبانی زیمل در رابطه با مفهوم کلان اجتماعی چون یکتایی، نتایج پژوهش بیانگر آناست که، فعالیتها و صورتهای اجتماعی که موجب تولید فضای اجتماعی یکتا میشوند منجر به خلق فضاهایی خودتنظیمگر میشوند که پیوند ویژهای بین واحدهای اجتماعی-مکانی آن با معانی اجتماعی وجود دارد.
