تأثیرات حقوق بشر بر نظام مسئولیت بینالمللی دولتها
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق بینالملل عمومی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استاد گروه دیپلماسی و سازمانهای بینالمللی، دانشکدۀ روابط بینالملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران
doi
10.22059/jplsq.2022.326721.2822چکیده
حقوق بشر پس از جنگ جهانی دوم، نظام حقوق بینالملل را بهکلی متأثر ساخت و تغییرات عمدهای را در آن بهوجود آورد. از جمله تغییرات ساختاری ناشی از ظهور حقوق بشر، تغییر عمده در نظام مسئولیت بینالمللی دولتها بوده است. رد پای این تغییرات را میتوان در آرای دیوانهای بینالمللی و طرح مسئولیت بینالمللی دولت مصوب 2001 جستوجو کرد؛ با بررسی این منابع، سه دستۀ عمده از تحولات نظام مسئولیت بینالمللی پدیدار میشود؛ نخست «تحول در عناصر مقوم عمل متخلفانۀ بینالمللی»، دوم «تحول در رابطۀ میان دولتهای متخلف و زیاندیده» و سوم «اقدامهای متقابل دولتهای غیرزیاندیده». در بررسی مورد نخست، صرفاً اتکا به «نقض تعهد» بهمنظور «احراز عمل متخلفانه» کفایت میکرد و بر همین مبنا «خسارت مادی» از عناصر مقوم «عمل متخلفانۀ بینالمللی» حذف شد. در مورد دوم نیز دوسویگی رابطۀ دولتهای متخلف و زیاندیده، در برخی موارد جای خود را به رابطۀ میان دولت متخلف و جامعۀ بینالمللی در کل داد. همچنین پیرو دو مورد اول، با از میان رفتن «دوسویگی» و «خسارت مادی»، حق بر «اقدامهای متقابل توسط دولت غیرزیاندیده» بروز یافت، به این معنا که دولت غیرزیاندیده نیز میتواند دست به اقدامهای متقابل در برابر دولت متخلف بزند.
