تفکر نظام مند در برنامه ريزي شهري برمبناي ارايه الگوي علي و معلولي براي ارتقا سطح زيست پذيري در شهرهاي بزرگ
نویسندگان
1 عضو هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران
2 استادیار گروه شهرسازی و برنامه ریزی شهری دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب
3 استاديار، گروه محيط زيست، دانشگاه تحصيلات تكميلي صنعتي و فناوري پيشرفته، كرمان، ايران
4 دانشجوي دكتري، گروه شهرسازی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
در شرایطی که پیچیدگی روابط میان عوامل مؤثر بر زیستپذیری شهری، تحلیلهای خطی را ناکارآمد ساخته است، بهرهگیری از رویکردهای مبتنی بر تفکر سیستمی بهویژه الگوسازی حلقههای علی و معلولی (CLD) میتواند چشماندازی واقعگرایانه برای سیاستگذاری شهری فراهم آورد. این مقاله با هدف تبیین سازوکارهای اثرگذار بر ارتقا یا افول زیستپذیری ، الگويي مفهومی را تدوین کرده که در آن، متغیرهای کلیدی اجتماعی، اقتصادی، محیطزیستی و مدیریتی در قالب سه دسته علّی، معلولی و بازخوردی سازماندهی شدهاند. نوآوری اصلی این پژوهش در تلفیق دقیق تحلیل مفهومی با ساختار حلقههای بازخوردی مثبت و منفی است، بهگونهای که امکان شناسایی نقاط مداخله کلیدی و طراحی مداخلات سیاستی هدفمند را فراهم میسازد. الگو ارایهشده با بهرهگیری از نرمافزار Vensim ترسیم و اعتبارسنجی شده و سپس دو راهبرد سیاستی در قالب دو سناریوی مداخله معرفی شدهاند: نخست، ارتقای سرمایه اجتماعی از طریق تقویت شفافیت، آموزشهای فرهنگی، نهادهای مدنی و رسانههای عمومی بهمنظور افزایش مشارکت شهروندی، اعتماد اجتماعی و احساس تعلق؛ دوم، توسعه اقتصادی از مسیرهای صنعتی و گردشگری، با تأکید بر مدیریت پیامدهای منفی نظیر آلودگی محیطی، بحران مسکن و مهاجرت کنترلنشده. یافتهها نشان میدهد که موفقیت در سیاستگذاری شهری وابسته به درک صحیح از حلقههای بازخوردی و چگونگی همافزایی یا تضعیف متقابل متغیرها در سیستم است؛ بدینترتیب، این مقاله ضمن غنیسازی مبانی نظری حوزه زیستپذیری، الگویی عملیاتی برای ارتقای کیفیت زندگی ارایه کرده و امکان تعمیم آن به سایر زمینههای سیاستگذاری شهری را نیز فراهم میآورد.
