تحلیل قراردادهای ورزشی و مسئولیت های ناشی از آن در حقوق ایران
نویسندگان
1 گروه معارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه ازاد اسلامی ، قم، ایران.
doi
10.71865/jsports.2025.8211224420چکیده
هدف از این پژوهش آن است که قراردادهای ورزشی و مسئولیت های ناشی از آن در حقوق ایران را مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. مواد و روشها: این پژوهش با روش مطالعات کتابخانهای و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است که با مراجعه به ادله قانونی و متون حقوقی اطلاعات لازم به دست آمده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته ها: یافته های پژوهش حاکی از آن است که قراردادهای ورزشی از جمله توافقنامههای دوطرفهای هستند که بر اساس تعهدات متقابل میان باشگاه و بازیکن تنظیم میشوند. مطابق با بند 2 ماده 9 آییننامه روابط باشگاهها با لیگ، موضوع قرارداد ورزشی شامل اموالی یا اقداماتی میشود که هر یک از طرفین نسبت به تسلیم یا اجرای آن تعهد دارند. این قراردادها ماهیتی مشخص و متفاوت دارند و هر دو طرف ملزم به رعایت مفاد قرارداد هستند، اما شرایط خاصی ممکن است در آن پیشبینی شود که میتواند مسئولیت قراردادی طرفین را کاهش داده یا از بین ببرد. البته، این شرایط باید ویژگیهایی داشته باشند که مسئولیت شخص را ساقط کرده و به عنوان استثنایی بر اصل وفای به عهد در نظر گرفته شود. در قرارداد ورزشی، تعهد اصلی باشگاه پرداخت دستمزد بازیکنان است، در حالی که بازیکنان متعهد به اعمال مهارتهای فنی و بدنی خود در مسابقات و تمرینات هستند. علاوه بر این تعهدات اصلی، هر دو طرف ممکن است تعهدات فرعی یا ثانویهای نیز داشته باشند که معمولاً بر اساس توافقات خاص تعریف میشود. ماهیت هر قرارداد ورزشی عمدتاً بر پایه تعهدات اصلی آن تعریف میشود و موجودیت آن مشروط به شروط اساسی ذکرشده در قوانین است. برای انعقاد چنین قراردادی، هر دو طرف باید قصد مشترک خود را بدون اکراه و اشتباه اعلام کرده و از صلاحیت کافی برخوردار باشند. همچنین موضوع قرارداد باید مشخص، معین و قابل اجرا باشد. به عنوان مثال، پرداخت دستمزد در مدت تعیین شده میان طرفین باید مورد توافق واقع شود. علاوه بر شرایط عمومی، برخی شرایط اختصاصی نیز طبق آییننامههای ورزشی ضروری است. اگر بازیکنی با تیم فعلی خود قرارداد معتبر داشته باشد، برای انعقاد قرارداد جدید ملزم به دریافت رضایت از تیم قبلی است. نمونهای که در این راستا میتوان ذکر کرد، اختلاف فیفا با روبینکازان پیرامون حق آموزش رضا شکاری است. این پرونده نشان میدهد رضایت تیم قبلی در انعقاد قرارداد جدید یک عنصر کلیدی محسوب میشود. در نتیجه، حتی اگر قراردادی میان والدین بازیکنان کمسن یا کودکان برای آموزش ورزشی باشد، تمام طرفین ملزم به رعایت مفاد آن بوده و تبعات قانونی مرتبط با آن متوجهشان خواهد بود. نماینده قانونی یا ولی کودک نیز باید از صلاحیت کافی برای امضای چنین توافقنامههایی برخوردار باشد تا بتواند منافع همه طرفین را تضمین کند. یک ورزشکار ملزم است محدودیتهای خود را مطابق برنامهای که باشگاه برای او تعیین میکند، بپذیرد. بهعنوان مثال، باید طبق برنامه تمرین کند، رژیم غذایی خاصی را رعایت نماید و از انجام ورزشها یا رفتارهایی که ممکن است موجب مصدومیتش شوند، خودداری کند. همچنین در چارچوب قرارداد، اگر به تعهدات خود عمل نکند، در برابر باشگاه مسئول بوده و باید خسارات ناشی از نقض قرارداد را جبران نماید. متقابلاً باشگاه نیز موظف است به تعهدات خود پایبند باشد و در صورت قصور، خسارات وارده را جبران کند. بهطور مثال، ایمنسازی مکان ورزشی و برخورداری ورزشکار از بیمه مناسب از جمله وظایف باشگاه است. در غیر این صورت، اگر ورزشکار دچار آسیب شود، باشگاه مسئول جبران خسارات خواهد بود. نتیجه گیری: با توجه به بررسی ها که در این پژوهش انجام شده است مشخص گردید قراردادهای ورزشی یکی از مهمترین بخشهای اعمال حقوقی در این شاخه محسوب میشوند. رعایت عدالت ایجاب میکند که طرفین یک قرارداد، اجرای تعهدات خود را وابسته به اجرای تعهدات طرف مقابل در نظر بگیرند و ابزارهایی نظیر حق فسخ یا مطالبه خسارت بهعنوان ضمانت اجرا برای شخص زیاندیده از این قراردادها لحاظ شود. بررسی مسئولیتها در قراردادهای ورزشی بسیار پیچیده و حساس است، زیرا نقشی تعیینکننده در مشخص کردن مسئولیت افراد در این عرصه دارد و متخصصان حقوق ورزشی میتوانند در حل و جلوگیری از مشکلات احتمالی از جمله آسیبها کمککننده باشند. طرفین قراردادهای ورزشی و مسئولان مرتبط نباید وظایف قانونی خود را ساده و کماهمیت قلمداد کنند، زیرا کوچکترین غفلت آنها ممکن است ضررهای بزرگی همچون محرومیت دائمی از سلامت جسمی برای فرد آسیبدیده بههمراه داشته باشد. بخشی از مسئولیتها نیز متوجه اشخاص حقوقی فعال در حوزه ورزش است که با توجه به سودهای کلانی که کسب میکنند، ملزم به رعایت قوانین و مقررات در این زمینه هستند. نهادهای متولی ورزش نیز به علت وظایف نظارتی که بر عهده دارند، میتوانند از بروز حوادث ناخوشایند جلوگیری کنند؛ حوادثی که ممکن است منجر به فوت یا نقص اعضای افراد حاضر در مراکز ورزشی شود. همچنین این نهادها نقش مهمی در مسائل مالی، تنظیم قراردادها و حمایت از حقوق ورزشکاران ایفا میکنند. در نهایت میتوان گفت که فدراسیونها، هیئتها، باشگاهها و رسانهها با بهرهگیری از امکانات و اقتدار خود قادر به ارائه آموزشهای لازم برای تأمین امنیت در ورزش هستند. نقش کمیتههای انضباطی برای جلوگیری از جرایم ورزشی، رسانههای رادیو و تلویزیون با پخش برنامههای ورزشی و ارائه توصیههای ضروری، و همچنین همکاری مراکز مسئول، بسیار اهمیت دارد. همه این تلاشها برای ارتقاء سلامت و امنیت جامعه ورزشی لازم و ضروری است.
