شناسایی ویژگیهای برنامه کتابخوان الکترونیکی ویژه کودکان نارساخوان: مرور نظاممند
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
3 دانشیار گروه مبانی تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
4 استاد گروه روان شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
doi
10.22059/jlib.2025.387582.1766چکیده
هدف: پژوهش حاضر به دنبال شناسایی ویژگیهایی است که با استفاده از آنها بتوان یک برنامه کتابخوان الکترونیکی برای کودکان نارساخوان ایجاد کرد تا با کمک آن به مطالعه کتابهای داستان بپردازند.روش پژوهش: برای استخراج ویژگیهای مذکور از روش مرور نظاممند استفاده شد و مدل پیشنهادی کیچنهام و چارترز به کار گرفته شد. جهت جمع آوری متون مرتبط، کلیدواژههای مربوطه در پایگاههای اطلاعاتی داخلی و خارجی جستجو شد و تعداد 216 پژوهش (32 فارسی و 184 انگلیسی) پژوهش بازیابی شد. در بررسی اولیه با مطالعه عنوان، چکیده و نتایج مقالات، پژوهشهای غیرمرتبط، تکراری و نامعتبر حذف شدند و در گام بعد پژوهشها توسط دو تن از متخصصان رشته علم اطلاعات و دانششناسی اعتبارسنجی و غربالگری شدند. در نهایت، 74 پژوهش به زبان انگلیسی و 10 پژوهش به زبان فارسی (مجموعاً 84 پژوهش) مبنای تحلیل قرار گرفتند.یافتهها: یافتهها منجر به شناسایی 4 دسته ویژگی فراگیر (جستجو، پروفایل، کتاب و رابط کاربر)، 12 ویژگی سازماندهنده (شیوه جستجو، قابلیتهای موجود در فهرست نتایج جستجو، اطلاعات شخصی کاربر، بخش کتابخانه من، بخش فعالیتهای من، بخش شخصیسازی، اطلاعات توصیفی کتاب، نمایش الکترونیکی کتاب، ویژگیهای تصویر، ابزارهای کمک کننده در خوانش بهتر کتاب و ویژگیهای خاص رابط کاربر برای نمایش کتاب به کودکان مبتلا به نارساخوانی) و 180 ویژگی پایه شد.نتیجهگیری: ویژگیهای استخراج شده در این پژوهش را میتوان به دو دسته ویژگیهای عام و ویژگیهای خاص تقسیمبندی کرد. ویژگیهای مرتبط با جستجو (شیوه جستجو و قابلیتهای موجود در فهرست نتایج)، ویژگیهای مرتبط با پروفایل کودکان نارساخوان (اطلاعات شخصی کاربر در پروفایل، بخش کتابخانه من، بخش خریدهای من، بخش فعالیتهای من و بخش شخصیسازی) و ویژگیهای مرتبط با رابط کاربر سامانه، در دسته ویژگیهای عام قرار دارند و تمامی برنامههای کتابخوان که برای کودکان طراحی میشوند باید به آنها توجه کنند. برخی دیگر از ویژگیها، خاص برنامههای کتابخوان کودکان نارساخوان هستند و صرفاً با در نظر گرفتن شرایط خاص این گروه، در طراحی به کار گرفته میشوند. ویژگیهای مرتبط با نمایش الکترونیکی کتاب، تصاویر کتاب و ابزارهای کمککننده در خوانش بهتر کتاب، در دسته این ویژگیها قرار میگیرند.