سیر تطور تقابلها با انگاره رجعت تا پایان عصر غیبت صغری: پژوهشی تاریخی-حدیثی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد (نویسنده مسئول).
2 استادیار پژوهشکده مطالعات قرآنی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
3 استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد.
doi
چکیده
انگاره شیعی «رجعت» از سده نخست با تفاسیر رقیب و تقابلهایی روبرو بود. این پژوهش با رویکرد تاریخ انگاره و تحلیل متون تا پایان غیبت صغرا، سیر تطور این تقابلها را میکاود. یافته ها نشان میدهد تقابلها از نقد باور غالیانه سبئیه به رجعت علی (ع) و ضرورت تقیه اصحاب خاص در طرح «دابة الارض» در سده نخست آغاز شد. سده دوم، افزون بر کوشش صادقین (ع) برای ارائه مبانی قرآنی و شکل گیری هویت شیعی پیرامون رجعت، شاهد تشدید تقابلها (هجمه های رجالی اهل سنت، انکار زیدیه و اباضیه، مناظرات کلامی) و نقش آفرینی اصحاب خاص بود. سده سوم و دوره غیبت صغرا، دوره تدوین آثار دفاعی امامیه (فضل بن شاذان)، اوجگیری تقابلهای نظام مند (تکفیر اهل سنت، ردّ زیدیه، جدال با معتزله) و همزمان تثبیت تفسیری (تفسیر قمی) و بازسازی (هدایة الکبری) انگاره بود. این پژوهش با تمرکز بر روند تاریخی تقابلها، نقش آنها را در پالایش و تثبیت رجعت در مکتب امامیه آشکار می سازد.
