فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اشیاء فلزی، مانند لوح­های حاوی پیام­های تصویری، نوشتاری و رمزگونه هستند. جام­های فلزی زیادی، منقش به دعا و طلسم از قرون گذشته به­ جا مانده که از مهمترین آن­ها می­توان، جام چهل‌کلید یا جام چهل‌بسم­الله را نام برد. جام چهل‌کلید، نمونه‌ای از تعاویذ دورۀ صفویه است که شکل و کاربردی متفاوت از طلسم و دعا دارد و برای پناه­جویی و دورکردن شرّ جن و انس به­کار می­رفته‌است. پژوهش حاضر، با هدف "واکاوی نمود مضامین تعویذ جام چهل­کلید در دورۀ صفوی" به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده و برای جمع­آوری اطلاعات، از منابع کتابخانه­ای و اسنادی و مشاهده آثار بهره جسته‌است. این پژوهش در پی پاسخ به این سؤالات است که: 1- جام چهل‌کلید چیست و چه انواعی داشته‌است؟ 2- مضامین تعویذی چگونه در جام چهل‌کلید نمود یافته‌است؟ یافته­ها نشان می­دهد جام چهل‌کلید در اشکال گوناگون، به‌عنوان ابزار تعویذ، موارد استفاده متعددی داشته و اشکال آن به­دلیل آویزهای کلیدمانند، با سایر جام­های پیشگویی، طاسِ باطلِ سحر و جام­های جادویی دیگر متفاوت بوده و بر اساس باورهای عامیانه، ابزاری برای پیشگیری و درمان بیماری، خوش­یُمنی و فتح و گشایش در امور و مهمتر از همه به‌عنوان باطل سحر و دفع چشم­زخم به­کار می­رفته‌است. مضامین تعویذی در این جام به­صورت باورهای عامیانه در قالب علائم نجومی و رمل، استفاده از عدد چهل و اعداد و حروف ابجد دیده می­شود؛ همچنین مضامین شیعی به‌صورت آیات و سوره­های قران، ادعیه و اسماء متبرکه در آن نمود یافته‌است.