فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در تاریخ ایران، مذاهب و فرقه‌های مختلفی در طول زمان و در نقاط مختلف جغرافیایی ظهور کرده‌اند. سرزمین کهن ایران دارای اماكن مقدس بسیاری است که علاوه‌بر ارتباط با ادیان کنونی، با ادیان كهن نیز مرتبط بوده‌اند. تاریخ، بارها شاهد تبدیل نیایشگاه‌ها در تمدن‌های مختلف به پرستشگاه‌هایی برای ادیان جدیدتر بوده‌است، در طی گذر به دوران اسلامی، بسیاری از مهرابه‌ها و آتشکده‌ها به اماکن اسلامی تبدیل شدند که به‌منظور انطباق با اعتقادات و آیین‌های دین اسلام صورت گرفت. پژوهش حاضر قصد دارد، به بررسی تغییر معابد پیش از اسلام به اماکن مذهبی اسلامی و انگیزه‌ی  این تغییرات بپردازد. با بررسی 22 نمونه موردی از مساجد و امامزاده‌هایی با پیشینه‌ی آتشکده و معبد مهر (مسجد تاریخانه دامغان، مسجد جامع اصطخر، امامزاده صالح تجریش، امامزاده ابراهیم کنگاور و ...) و آثار و نشانه‌های به‌دست‌آمده از این اماکن و ارتباط آن‌ها با ادیان گذشته را با روش تاریخی- تحلیلی- توصیفی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی و کتابخانه‌ای بررسی کند و در پاسخ به این سوال که تغییر کاربری‌ مهرابه‌ها و آتشکده‌ها به برخی اماکن متبرکه در طی گذر به دوران اسلامی چگونه و به چه دلیل بوده، این نتیجه حاصل می‌شود که بناهای مقدس ایرانی پیش از اسلام، با ورود اسلام به ایران تحت عناوین امامزاده، قدمگاه و مسجد به حیات خود ادامه داده‌اند و این تحولات نشان از تأثیر عمیق اسلام بر فرهنگ و مکان‌های مذهبی قدیمی دارند و ساخت اماکن اسلامی بر روی اماکن نیایشگاهی موجود در صدر اسلام به دلیل باور مردم بومی به مقدس‌بودن آن مکان و حاصل تدبیر ایرانیان برای جلوگیری از تخریب بناهای مذهبی و حفظ این اماکن بوده است.