بازتولید تغییرات کارکردهای اجتماعی خانواده از دیدگاه زنان تحول آفرین شاغل

نویسندگان

1 گروه علوم اجتماعی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

2 گروه علوم اجتماعی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

3 گروه علوم اجتماعی،واحد اراک،دانشگاه آزاد اسلامی،اراک،ایران

doi
10.71677/thr.2026.1222581
چکیده

زمینه و هدف: نهاد خانواده در ایران، تحت تأثیر نوسازی و تحولات اجتماعی-فرهنگی، دستخوش تغییرات عمیقی در ساختار و کارکردهای خود شده است. این پژوهش با هدف بررسی بازتولید تغییرات کارکردهای اجتماعی خانواده از دیدگاه زنان شاغل آموزش و پرورش شهر ملایر، با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از استراتژی پس‌کاوی انجام شد. روش تحقیق: این پژوهش با رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 30 زن شاغل فرهنگی (متأهل، با حداقل 5 سال سابقه) جمع‌آوری و با روش تحلیل مضمون براون و کلارک در نرم‌افزار Atlas.ti9  تحلیل شدند. یافته ها: یافته‌ها در چهار مضمون اصلی سازمان‌دهی شدند: فردیت‌سازی خانواده، با تأکید بر استقلال فردی و کاهش انسجام خانوادگی؛ بازاندیشی نقش‌های ابزاری و بیانگر، با بازتعریف کلیشه‌های جنسیتی و مشارکت زنان در تصمیم‌گیری؛ برون‌سپاری کارکردهای خانواده، با واگذاری وظایف تربیتی و مراقبتی به نهادهای بیرونی؛ و آینده‌نگری خانواده، با دیدگاه‌های متضاد درباره تداوم یا فروپاشی نهاد خانواده. نتیجه گیری: زنان شاغل فرهنگی، به‌عنوان کنشگران فعال، با بازتعریف نقش‌ها و مدیریت فشارهای چندنقشی، الگویی متعادل از خانواده مدرن ارائه می‌دهند که ضمن پاسخگویی به نیازهای معاصر، با چالش‌هایی مانند کاهش تعاملات عاطفی مواجه است. تقویت مهارت‌های خانوادگی، ایجاد مهدکودک‌های استاندارد، و تدوین سیاست‌های حمایتی برای تعادل کار-خانواده طبق یافته ها پیشنهاد می شود.