بررسی ادبیات و هنر نقاشی گل و مرغ در خانه‌های دوره‌ی قاجار شهر اصفهان (نمونه مطالعاتی: خانه ملاباشی‌معتمدی)

نویسندگان

1 دکتری معماری،دانشیار و عضو هیات علمی، گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

2 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحدبین‌الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران

3 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحدبین‌الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران.

4 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحدبین‌الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران

doi
10.30486/PIA.2025.140310261196625
چکیده

از­جمله تحولات مهم دوره‌ی ­قاجار، ارتباط فزاینده و نیز مراودات مختلف ایران با دنیای غرب است که تاثیرخاص این اتفاق بر هنر و معماری و به‌ویژه بر تزیینات بناهای دوره‌ی ­قاجار مشاهده می‌شود. نقاشی گل و مرغ در دوره‌ی قاجار، یکی از جنبه‌های درخشان هنر این دوران است. هنر گل و مرغ دارای ظرافت، مهارت در ترکیب‌بندی، رنگ‌پردازی و طبیعت‌گرایی شد و در این دوران بسیار پرکار بوده است. این پژوهش، با هدف مطالعه و بررسی نقاشی‌ها و تحلیل از منظر نقش طبیعت در نقاشی دیواری ملاباشی(معتمدی) از منظر ادبیات و هنر اعم از رمانتیسم، چندمعنایی و مفهومی، خوانش تصویری، خصوصیات نقاشی و تزیینات تصویری و نقوش و همچنین تحولات اجتماعی این دوران صورت می‌پذیرد. این پژوهش به این پرسش پاسخ می‌دهد که بررسی و ارتباط هنر نقاشی دیواری خانه ملاباشی(معتمدی) با شرایط اجتماعی و ارزش‌های فرهنگی و مذهبی دوره‌ی قاجار چیست؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی، و شیوه گردآوری اطلاعات به صورت مطالعات میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد؛ ارتباط هنر نقاشی دیواری خانه ملاباشی(معتمدی) با دوره قاجار، در نقوش گل و مرغ تزیینات دیواری، نه‌تنها جلوه‌ای زیبایی‌شناسانه، بلکه بازتابی از پیوند عمیق بین هنر نگارگری، ادبیات عرفانی و معماری سنتی قاجار است؛ لذا نقوش گل و مرغ خانه ملاباشی را می‌توان، به‌مثابه بیان تصویری دربردارنده‌ی حافظه تاریخی، زیبایی‌شناسی بومی، و باورهای عمیق فلسفی و عرفانی، در قالبی عینی و تجربه‌پذیر چون یکی از اشتراکات ادبیات و نقاشی ایرانی و بازتابی از فرهنگ، هویت و هنر ایرانی- اسلامی دانست.