فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رنگ در معماری اسلامی فراتر از کارکرد زیبایی‌شناختی، دارای نقش معرفت‌شناختی و نمادین است که تجربه معنوی را در فضای مسجد تعمیق می‌بخشد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی انجام می‌شود و در آن داده‌ها از طریق منابع اسنادی-کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی گردآوری شده و سپس با شاخص‌هایی همچون نوع و تنوع رنگ، کیفیت نورپردازی و پیام‌های حکمی، تحلیل و مقایسه می‌گردند. در این راستا نقش رنگ در دو نمونه شاخص معماری اسلامی - مسجد شیخ‌لطف‌الله اصفهان و مسجدجامع سامرا بررسی می‌شود؛ یافته‌ها نشان می‌دهد، رنگ‌های غالب همچون فیروزه‌ای، لاجوردی، طلایی و سبز در این بناها، علاوه‌بر جنبه تزیینی، حامل پیام‌های فلسفی و دینی هستند و تجلی نور الهی و مفاهیم حکمی را بازمی‌نمایانند. براساس دیدگاه‌های حکمت‌محور نصر و بورکهارت، رنگ در این مساجد به‌عنوان زبان رمزی عمل می‌کند و پلی میان عالم مادی و معنوی پدید می‌آورند. در مسجد شیخ‌لطف‌الله، ترکیب رنگ‌های فیروزه‌ای و لاجوردی با نور طبیعی، فضایی روحانی و بی‌زمان خلق می‌کند؛ درحالی‌که، مسجد سامرا با رنگ‌آمیزی ساده‌تر اما نمادین، بر عظمت و سادگی توحیدی تأکید می‌نماید. این مطالعه نشان می‌دهد، ترکیب رنگ و نور در معماری اسلامی، ابزاری کارآمد برای انتقال مفاهیم متعالی و خلق تجربه‌ای چندبُعدی از حضور معنوی است. نتایج پژوهش بر ضرورت بازشناسی کارکردهای حکمی رنگ در معماری معاصر اسلامی تأکید می‌کند. این بازشناسی می‌تواند، به غنای معماری امروز و خلق فضاهای معنوی اصیل کمک شایانی نماید.