فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

معماری مسکونی در ایران بازتاب‌دهندۀ زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هر دوره است و در دوران پهلوی، تحولات سریع مدرنیزاسیون، نوسازی شهری و نفوذ فرهنگ غرب، تأثیرات عمیقی بر شکل، سازمان فضایی و مفاهیم فضاهای مسکونی برجای گذاشت. این پژوهش به تحلیل مقایسه‌ای معماری مسکونی تهران در دوران پهلوی اول و دوم می‌پردازد و نقش عوامل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در شکل‌دهی به ویژگی‌های فضایی و کالبدی این ساختمان‌ها را بررسی می‌کند. برای این منظور، با استفاده از رویکرد توصیفی-تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای و مستند، نمونه‌های برجسته ساختمان‌های مسکونی هر دو دوره از نظر فرم، کارکرد فضایی، نوع مصالح و سازماندهی فضا تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد، معماری مسکونی در پهلوی اول تحت‌تأثیر شدید الگوهای غربی بوده و سنت‌های محلی در آن کمرنگ شده است؛ در حالی که، در پهلوی دوم معماران ایرانی تحصیل‌کرده تلاش کردند، عناصر معماری ایرانی-اسلامی را در قالبی مدرن بازتعریف کنند؛ با این حال، فاصله میان شیوه‌های سنتی و مدرن در هر دو دوره موجب شکل‌گیری هویتی متکثر در بافت شهری می‌شود. این مطالعه، بر پیچیدگی تعامل میان مدرنیزاسیون و هویت فرهنگی تأکید دارد و ضرورت بازخوانی انتقادی معماری معاصر ایران و طراحی فضاهایی که مدرنیته را با میراث فرهنگی اصیل هماهنگ کنند، برای ایجاد هویت شهری یکپارچه را نشان می‌دهد.